Wereldbeeld, Werkelijkheid en Wetenschap van de Schepper en Zijn Zoon.
Schepper en Zoon
Helder Denken (Ga full HD)
Home Filosofie Schepper en Zoon? Feiten Verwijzingen


 

Helder Denken (Full HD)

Kunnen feiten voor zichzelf spreken? Nee. Feiten moeten worden geÔnterpreteerd. Dit moet op een logisch samenhangende manier gedaan worden. Maar wanneer wij met elkaar praten en nadenken over het leven, de oorsprong en de reden van ons bestaan, onze bestemming, moraal en ethiek, dan worden er vaak denkfouten gemaakt. Denkfouten kunnen vermeden worden als wij onze 'lariedetector' inschakelen. Met behulp van die lariedetector kunnen we onderscheiden of we op de juiste manier denken en geen 'lariekoekjes' eten of uitdelen. Dit geldt voor iedereen, of je nou 'gelovig' bent of niet.

"Met behulp van die lariedetector
kunnen we onderscheiden of we op
de juiste manier denken en geen
'lariekoekjes' eten of uitdelen"

Een veel voorkomend lariekoekje is bijvoorbeeld dubbelzinnigheid. "Evolutie is een feit, want we zien overal evolutie om ons heen." Hierbij worden twee verschillende betekenissen van 'evolutie' gehanteerd. Dieren passen zich aan hun leefomgeving aan, bacteriŽn worden resistent tegen antibiotica, maar veranderingen binnen een soort bewijzen nog niet dat alle soorten een gemeenschappelijke voorouder hebben. Zo kan ook het woord 'wetenschap' op verschillende manieren worden toegepast. De wetenschap die ons computers en medicijnen heeft gegeven is niet dezelfde soort wetenschap die evolutie onderzoekt. De ene wetenschap is technisch van aard, de ander historisch. Je kunt geschiedenis en techniek niet op dezelfde manier benaderen, dus als je bepaalde conclusies van historische wetenschappen afwijst, ben je nog niet 'tegen wetenschap' zoals soms van creationisten beweerd wordt. Gelovigen hebben maar al te vaak heftige discussies over de betekenis van bepaalde woorden, zoals 'genade', 'rechtvaardigheid', 'vermaning' en 'oordeel'. Dubbelzinnigheid slaat al gauw toe als iemand vindt dat hij veroordeeld wordt, terwijl het om een vermaning ging. Of iemand heeft moeite met het verenigen van de begrippen genade en rechtvaardigheid. Meestal is in zulke gevallen een dubbelzinnigheid opgetreden in de toepassing of het begrip van deze Bijbelse terminologie.
  Zo is er ook het personificatie lariekoekje, dat abstracte dingen als 'evolutie' en 'natuurlijke selectie' in staat zijn om iets uit te vinden of te vernieuwen. In de natuur vindt natuurlijk selectie plaats, maar natuurlijke selectie is niet iets dat bewust het beste uitkiest of selecteert, laat staan dat het als 'uitvinder' gezien kan worden. Zo hoor je gelovigen wel eens zeggen dat de Bijbel ergens over 'spreekt'. Het is natuurlijk niet de Bijbel die spreekt, maar ze voelen zich aangesproken wanneer ze een bepaald gedeelte lezen.
  We kennen allemaal de cirkelredenering. Bijvoorbeeld: "Evolutie is waar, omdat de wetenschap heeft aangetoond dat alles via natuurlijke processen verloopt." Met een dergelijke uitspraak probeer je je eigen uitgangspunt te bewijzen, ervan uitgaand dat je uitgangspunt al bewezen is. Daar is op zich niets mis mee, als je maar wel kunt aantonen dat het uitgangspunt zichzelf kan bewijzen (zoals dat met de Bijbelse geschriften het geval is. Maar daarover later meer). Echter, een verkeerde cirkelredenering die een gelovige zou kunnen gebruiken is: "God straft in de Bijbel met ziekten en rampen, ik zie een ziekte of een ramp, dus moet het een straf van God zijn."

  Andere veelgebakken lariekoekjes zijn bijvoorbeeld:
- Het belachelijk maken van je tegenstander door zijn standpunten te overdrijven of verkeerd te presenteren en vervolgens die misvormde weergave te ontkrachten (de stropop)
- De achtergrond of opleiding van je tegenstander in twijfel trekken en denigrerend of spottend taalgebruik in het omschrijven van je tegenstander of diens standpunten (ad hominem - tegen de mens gericht)
- Het gebruik van woorden als 'mogelijk' en 'vermoedelijk' om de onzekerheid in je conclusies te verdoezelen (dat zijn rookgordijnen)
- De verkeerde dingen tegenover elkaar zetten (de of-of fout), zoals 'geloof of logica', 'wetenschap of religie', 'Bijbel of wetenschap', terwijl een gelovige best logisch kan denken, een wetenschapper religieus kan zijn en de Bijbel heel goed gebruikt kan worden bij wetenschappelijk onderzoek.
Iedereen kan zulke denkfouten maken, dus laten we er allemaal alert op zijn.

Mijn stelling is dat alleen een Bijbels wereldbeeld een zinvol uitgangspunt biedt voor het bedrijven van wetenschap. Zo gaat de wetenschap er vanuit dat de natuur zich voorspelbaar gedraagt. Dat is mijns inziens slechts mogelijk doordat God het heelal op een consistente manier in stand houdt, op een manier die mensen kunnen begrijpen, namelijk via de natuurwetten, die oorspronkelijk door God ingesteld zijn en door Hem in ons beheer gesteld zijn. Ja, dit is een soort cirkelredenering, maar wel een geldige, omdat oorzaak en gevolg elkaar logisch onderbouwen. Ik werk dit hieronder uit.

"Hoe kijk je aan tegen de werkelijkheid?
Wat is je wereldbeeld?
En welke plaats heeft de wetenschap daarin?"

De meeste lariekoekjes zijn aangeleerd, maar soms worden ze bewust gebakken. Lariekoekjes kunnen worden onderverdeeld in propagandatactieken, logische onjuistheden en rookgordijnen, verderop zal ik deze onderdelen nader toelichten. Maar we moeten eerst kijken naar ons denken op zich en hoe we kunnen leren om helder te denken. Hoe kijk je aan tegen de werkelijkheid? Wat is je wereldbeeld? En welke plaats heeft de wetenschap daarin?

Overtuigingen

  Iedereen heeft overtuigingen die als basis gebruikt worden voor het interpreteren van de wereld om ons heen. Zelfs als je denkt dat je die overtuigingen niet hebt (als je bijvoorbeeld denkt dat je alles volkomen objectief en neutraal bekijkt) want dat is op zich al een overtuiging. Mensen die denken dat God niet bestaat hebben dŪe overtuiging. Ook mensen die menen dat je niets zeker kunt weten hebben een overtuiging, namelijk de overtuiging dat je niets zeker kunt weten. Maar je moet wel een goede reden hebben voor die overtuigingen, anders houd je jezelf voor de gek (met alle respect - je hebt een lariekoekje gegeten). We kunnen onze overtuigingen onderzoeken door vragen te stellen. Voor mensen die denken niets zeker te kunnen weten: weet je dat zeker? Als je zegt zeker te weten dat je niets zeker kunt weten, blaas je je eigen argument op. Hoe kun je er zeker van zijn dat je niets zeker kunt weten? Dat is onlogisch. Is het dan mogelijk om iets 100% zeker te weten? Jawel, dat heeft te maken met vertrouwen, ook wel 'geloof' genoemd. Maar geloven in iets of iemand doe je niet zomaar. Dat iets of die iemand moet bewezen hebben betrouwbaar te zijn. Hierover verderop meer.
  Stel dat iemand beweert: "Er is geen absolute waarheid." Is die bewering dan absoluut waar? Op basis van de overtuiging dat er geen absolute waarheid bestaat, moet die persoon concluderen dat zijn eigen stelling niet waar is. De bewering weerlegt zichzelf. Mensen hebben niet altijd een goede reden voor wat ze denken en zijn dat ook niet aan elkaar verplicht. Maar als we onze denkbeelden gaan uitdragen, moeten we die wel logisch kunnen onderbouwen, anders is er geen reden om die denkbeelden over te nemen.

"Wanneer je ergens van overtuigd bent,
moet je dat op z'n minst een beetje
logisch kunnen onderbouwen,
anders denk je niet helder"

  Er zijn mensen die ervan overtuigd zijn dat er een God is (daar ben ik er ťťn van), maar er zijn ook mensen die menen te kunnen beweren dat er geen God is. Het niet bestaan van God is echter onmogelijk door een mens te bewijzen. Als je zou willen bewijzen dat er geen God is, dan moet je overal tegelijk zijn (want God zou ergens kunnen zijn waar jij op dat moment niet bent). Je zou ook tegelijkertijd altijd moeten zijn (om te kunnen zien of God ergens in het verleden, heden of de toekomst bestaat). Deze twee eigenschappen bezit geen enkel mens, wat het onmogelijk maakt om te bewijzen dat God niet bestaat. Sterker nog: als je deze eigenschappen zou bezitten dan ben je zelf een god en heb je het mogelijke bestaan van een god bewezen.
  Kortom: wanneer je ergens van overtuigd bent, moet je dat op z'n minst een beetje logisch kunnen onderbouwen, anders denk je niet helder. Ik ben er van overtuigd dat het bestaan van God de Schepper en de betrouwbaarheid van de Bijbelse Geschriften (de overtuigingen die op deze site worden gehanteerd) goed te onderbouwen zijn. Lees verder...

Wereldbeelden

Heb je er wel eens bij stilgestaan dat de manier waarop je ergens naar kijkt, sterk bepaald wordt door je wereldbeeld? Onder 'wereldbeeld' versta ik de gehele verzameling van basisovertuigingen die iemand heeft. Je zou kunnen zeggen: een wereldbeeld is wat iemand gelooft; ieder mens heeft een wereldbeeld, ieder mens heeft een 'geloof'. Alle dingen om je heen worden in het licht van dat geloof (de verzameling basisovertuigingen) bekeken.

"Je wereldbeeld wordt grotendeels bepaald
door de omgeving waarin je opgroeit"

  Je wereldbeeld wordt grotendeels bepaald door de omgeving waarin je opgroeit, wat je leert op school en de ervaringen die je opdoet in de maatschappij. Iemand kan bijvoorbeeld gelovig opgevoed zijn, maar later tot de overtuiging komen dat je alleen kunt geloven wat je met je zintuigen waarneemt. Je kunt atheÔstisch opgevoed zijn en later tot de overtuiging komen dat er wel een God is. Er zijn ook mensen die het allemaal 'wel best' vinden en gestopt zijn met vragen stellen. Hoe dan ook, we hebben allemaal een wereldbeeld; we kijken allemaal op een bepaalde manier naar onze omgeving en naar onszelf.

Veranderen?
  Het blijkt dat het voor de meeste mensen heel moeilijk is om na een bepaalde leeftijd hun wereldbeeld nog te veranderen - het is als het ware 'vastgeroest' of 'ingesleten'. Je kunt dus het beste zo jong mogelijk een gezond wereldbeeld vormen. Toch is het ook op latere leeftijd mogelijk - en zelfs nodig - om je wereldbeeld bij te stellen, wanneer het gebreken vertoont. Helaas hebben heel veel mensen, al of niet bewust, een gebrekkig wereldbeeld gevormd dat nodig gerepareerd moet worden, of zelfs aan vervanging toe is.

"Helaas hebben heel veel mensen,
al of niet bewust,
een gebrekkig wereldbeeld gevormd
dat nodig gerepareerd moet worden"

  Waarom is het belangrijk om een gezond wereldbeeld te hebben? Omdat het bepaalt hoe je naar het leven, de natuur, de mensen om je heen en jezelf kijkt, dus uiteindelijk ook hoe je er mee omgaat. Het verzamelen van overtuigingen is een natuurlijk proces en werkt normaal gesproken in ons voordeel. Eťn negatieve ervaring met een valse kat of hond kan ons voor de rest van ons leven beschermen tegen een krab of een beet. We hebben geleerd om uit te kijken voor valsheid in deze beesten en ze voorzichtig te benaderen. Het kan echter ook zijn dat we (bewust of onbewust) een verkeerde overtuiging toelaten, bijvoorbeeld wanneer we gaan geloven dat alle honden en katten niet te vertrouwen zijn. We kunnen daar niet altijd direct iets aan doen, omdat het zien van iedere kat of hond ons een akelig gevoel geeft, gebaseerd op de vervelende ervaring die we met ze hebben gehad. Dan moeten we 'leren' - meestal door middel van een aantal positieve ervaringen - dat we alleen maar hoeven uit te kijken voor valse katten en honden en dat de meeste van deze dieren wel goedaardig zijn. Zo worden mensen soms teleurgesteld door een christen (of een bepaalde groep christenen), waarop ze een afkeer krijgen van het christendom of zelfs van God en de Bijbel. Zij hebben dan de ervaring verkeerd geÔnterpreteerd. Ze hadden moeten concluderen dat de christenen waarop ze zijn afgeknapt ook maar mensen zijn en dat de waarheid van de Bijbelse Geschriften niet afhangt van het gedrag van de mensen die zeggen erin te geloven. Hun wereldbeeld moet op dat punt dus bijgesteld worden.

Uitgangspunten
We hebben allemaal een ultieme standaard waaraan we onze overtuigingen afmeten, daar ontkom je niet aan. Je gebruikt een maatstaf, gebaseerd op een bepaalde autoriteit. Je bepaalt het zelf (aan de hand van je verstand, gevoel, intuÔtie), of laat je leiden door iets of iemand anders (zoals een heilig boek, je opvoeding of een leraar). Ook dit maakt onderdeel uit van je wereldbeeld. Sommige mensen zeggen: "Nee hoor, ik kijk gewoon naar de feiten en die verklaren zichzelf." Maar dit is net zo onlogisch als het verkeerd interpreteren van een ervaring. Feiten worden door ons ervaren en, net als alle andere ervaringen, geÔnterpreteerd worden. Ze spreken niet voor zichzelf.

"We hebben allemaal een ultieme standaard
waaraan we onze overtuigingen afmeten,
daar ontkom je niet aan"

  Feiten verklaren zichzelf niet, ze zijn er gewoon en wij kunnen er iets over zeggen met behulp van de kennis die wij al hebben. Waarnemingen moeten op waarde geschat worden en voegen alleen maar toe aan dat wat we al weten. Je kunt bijvoorbeeld aan een fossiel niet zien hoe oud het is. Je vindt op fossielen geen merkjes met: "Made in China, 65.000.000 BC". In een poging om de ouderdom te bepalen worden verhoudingen van radioactief materiaal gemeten. Er zijn al aannames gedaan over die verhoudingen in het verleden en de vervalsnelheid tot nu toe. Vervolgens worden er berekeningen gedaan die een mogelijke ouderdom opleveren binnen dat referentiekader. Het is en blijft een interpretatie. De berekeningen zullen wel kloppen, maar er is geen rekening gehouden met alle mogelijke omstandigheden in het verleden. Men gaat er namelijk vanuit dat processen in het verleden ongeveer hetzelfde verliepen als nu. Maar dat hoeft niet het geval te zijn. In de Bijbel lezen we over een wereldwijde overstroming, een enorme catastrofe, die van grote invloed geweest kan zijn op radioactief verval en de verhouding van radioactieve stoffen in gesteenten. Het is ook goed mogelijk dat de snelheid van radioactief verval in het verleden veel hoger geweest is. (Zie Newton Physics van Paul Marmet, Barry Setterfield, "Letting Data Lead to Theory" en een Nederlandstalige uitleg van Setterfield door Rinus Kiel.) De uitkomst van je berekeningen wordt dus sterk bepaald door je uitgangspunten.

  De 'Big Bang' is ook een mooi voorbeeld van zo'n uitgangspunt. Dat in de ruimte alles van elkaar af beweegt, is op zich al een interpretatie van de verschuiving van kleuren in sterren op verschillende afstanden. Er zijn verschillende wetenschappelijke modellen die dit verklaren. Dat het heelal uitzet is een mogelijke verklaring voor de waargenomen 'roodverschuiving', maar er zijn meer verklaringen mogelijk. Heeft er een Big Bang plaatsgevonden? Niemand van ons is erbij geweest om het waar te nemen.
  Maar zelfs wanneer we iets hebben kunnen observeren, dan moeten we er nog vanuit gaan dat onze zintuigen de informatie goed hebben opgenomen, dat onze hersenen het goed aan ons hebben doorgegeven en dat wij het goed hebben onthouden en geÔnterpreteerd. Hoe kunnen we er zeker van zijn dat onze zintuigen betrouwbaar zijn of dat onze hersenen goed werken? Als we er vanuit gaan dat ze gemaakt zijn door een volmaakte Schepper en dat wij naar Zijn beeld en gelijkenis geschapen zijn, dan hebben we een goede reden om dit aan te nemen. We kunnen dit echter alleen toepassen op dit moment. We kunnen iets dat in een ver, grijs verleden heeft plaatsgevonden niet opnieuw bekijken en onderzoeken. We zouden er iets meer over kunnen zeggen als we bijvoorbeeld een (geschreven) verslag van een ooggetuige zouden hebben. Het beoordelen van de huidige feiten is en blijft echter afhankelijk van onze interpretatie, gebaseerd op onze overtuigingen.

"Hoe kunnen we zeker zijn van de betrouwbaarheid
van onze zintuigen of dat onze hersenen goed werken?"

  Zo nemen veel mensen aan dat het heelal waarin we leven heel erg oud is, dat de aarde al miljarden jaren bestaat en er al miljoenen jaren mensen zijn. Maar kijken we vandaag de dag naar lopende processen als bevolkingsgroei, watervallen, kometen, supernova's en vulkanische activiteit, dan is de eerste indruk juist dat alles nog betrekkelijk jong is (duizenden en geen miljoenen of miljarden jaren). Veel mensen accepteren dat niet op basis van hun wereldbeeld en hanteren hun eigen standaard om te kunnen concluderen dat het heelal en de aarde toch oud zijn. Dat kometen te snel verdwijnen voor de veronderstelde ouderdom van ons zonnestelsel wordt bijvoorbeeld verklaard met "de Oortwolk". Kometen kunnen niet lang bestaan, dus als je gelooft dat ons zonnestelsel miljarden jaren oud is, moet er een bron zijn van waaruit ze worden 'aangevuld'. Zo is er voor elk feit dat een stelling lijkt tegen te spreken wel een 'lapmiddel' te bedenken, maar de meest eenvoudige verklaring is toch vaak de beste. Ik kan wetenschappelijke feiten gebruiken om mijn geloof in de Bijbelse Geschriften te onderbouwen, maar ik kan het er niet definitief mee bewijzen. Hoe kan ik dan toch 100% zeker zijn van het bestaan van God en de betrouwbaarheid van de Bijbelse Geschriften?

  Feiten op zich bepalen dus niet wat waar is. Je kunt feiten ook niet blijven 'opstapelen' - waarbij elk nieuw feit het vorige moet ondersteunen. Uiteindelijk kom je toch op een punt (zoals een Big Bang of een Oortwolk) waar je niet voorbij kunt, omdat je het niet kunt bewijzen aan de hand van een ander waarneembaar feit of een hogere autoriteit. Zelfs alle feiten samen zullen niet het volledige plaatje laten zien, want je moet telkens weer een stapje hoger om de eerdere waarnemingen te verklaren of te onderbouwen.

"Een ultieme standaard bewijst zichzelf, is dat geen cirkelredenering?"

  Een definitief uitgangspunt, een ultieme standaard, moet dus zichzelf bewijzen. Ik hoor al iemand zeggen: "Maar, dat is toch een cirkelredenering?" Ja, maar het is de enige juiste cirkelredenering. Een ultiem uitgangspunt moet zichzelf bewijzen, anders is het niet ultiem en zou je weer een andere autoriteit of oorzaak moeten aanspreken om je uitgangspunt te bewijzen. Ik stel dat de Bijbel aan deze eis kan voldoen, omdat deze Geschriften de woorden van de Schepper Zelf bevatten. Er ligt hier natuurlijk een ware uitdaging voor de criticus: zoek een wereldbeeld dat niet gebaseerd is op de Bijbel en toch innerlijk samenhangend is (het mag dus geen interne tegenstrijdigheden bevatten). Het moet een logische basis bieden voor de betrouwbaarheid van onze waarnemingen (zintuigen, hersenen, verstand) en er moet een goede reden zijn voor elke overtuiging binnen dat wereldbeeld. Ik heb een dergelijk wereldbeeld nergens anders gevonden. Alleen een Bijbels wereldbeeld kan mijns inziens aan deze eisen kan voldoen.

Goede reden
Van een christen wordt verwacht dat hij/zij te allen tijde rekenschap kan afleggen van de hoop die in hem/haar leeft (1 Petrus 3:15). In het Grieks staat daar het woord apologia, waar wij het woord apologetiek vandaan hebben. Dit betekent dat je een redelijke onderbouwing van je geloof moet kunnen geven. Ik heb helaas moeten ontdekken dat veel christenen dit niet kunnen. Ze zullen wel bewust geloven en aan hun oprechtheid zal ik zeker niet twijfelen, maar ze kunnen hun geloof niet goed verdedigen tegenover iemand met vragen. En dat is jammer, maar er kan iets aan gedaan worden. Sommige christenen halen terecht Johannes 16:8 aan, waar staat dat het de Heilige Geest is die overtuigt. Dat is waar, maar dat betekent niet dat wij niet hoeven te spreken. Van de apostel Paulus lezen we regelmatig dat hij mensen probeerde te overtuigen, maar hij deed dat wel door de kracht en de wijsheid van God. Het is onze taak om anderen te helpen helder te denken en vraagtekens te zetten bij hun eigen overtuigingen. Het is de taak van de Heilige Geest om mensen daadwerkelijk te overtuigen van hun dwalingen en uiteindelijk de waarheid.

"Het is onze taak om anderen te helpen helder te denken
en hun eigen overtuigingen kritisch onder de loep te nemen"

  In het Bijbelboek Handelingen vinden we enkele voorvallen waar volgelingen van Jezus Christus een logische verdediging geven van hun overtuiging. Je hebt misschien wel eens gehoord van het overweldigende 'succes' dat de apostel Petrus had, toen hij zijn toespraak gaf, waarbij 3000 mensen tot bekering kwamen (Hand. 2:41). Veel christenen denken dat ze tegenwoordig hetzelfde zouden moeten of kunnen doen. Maar we moeten niet vergeten dat Petrus op dat moment tegen mensen sprak die al een 'Bijbels' wereldbeeld hadden! Ze kenden en accepteerden het gedeelte van de Bijbel dat wij het Oude Testament noemen. Als wij vandaag de dag, in deze westerse maatschappij met mensen praten, lijkt dat veel meer op de gesprekken die Paulus had met de wijsgeren van Athene (Hand. 17:18 e.v.), aangezien de mensen van deze tijd vaak meer weg hebben van de filosofen in Athene dan van de religieuze Joden in die tijd. We kunnen dan ook veel leren van dat hoofdstuk als het gaat om de verdediging van onze overtuiging. Zo hoeven wij nu, net als Paulus toen, niet te verwachten dat er duizenden tegelijk tot inkeer komen. Er waren slechts enkelen die gehoor gaven aan zijn redevoeringen. Petrus hoefde de Joden 'slechts' te overtuigen dat Jezus hun langverwachte Messias was, maar Paulus moest helemaal terug naar het begin en aannemelijk maken dat de God waar hij het over had de Schepper van hemel en aarde was. Het wereldbeeld van de mensen van Athene was zo totaal anders dan dat van de Joden, dat Paulus eerst moest uitleggen waarom hun wereldbeeld niet juist was. Hij legde uit dat er maar ťťn God kan zijn en dat die alles gemaakt moet hebben, dat die niet stoffelijk kan zijn en niet door mensen bedacht of gemaakt kan zijn. Deze God heeft leven en adem gegeven aan de eerste mens, die de enige voorouder was van alle ander mensen. Hij verlangt gezocht te worden en laat zich ook gemakkelijk vinden. Wij leven, bewegen en zijn in Hem, zei Paulus. Daarbij haalde hij een van hun eigen dichters aan: "Uit hem komen ook wij voort." Zo kon hij laten zien dat er in hun eigen denken plaats was voor de allerhoogste God. De mensen van Athene hadden al wel het besef van goden en hadden zelfs een altaar gemaakt voor 'de onbekende god'; ze hadden dus al een groter godsbesef dan veel mensen in onze huidige maatschappij.

  Dat houdt in dat wij mensen vaak eerst moeten laten zien dat er een God is. In deze tijd zijn er zelfs mensen die niet eens geloven dat er iets als 'het bovennatuurlijke' is. Dus wij moeten nog verder teruggaan. Wij zullen in de meeste gevallen onze verdediging moeten beginnen met het bestaan van God, de aard van God en dan verder met schepping, zondeval van de eerste mens, van wie wij de zonde geŽrfd hebben en de noodzaak van een Redder. Pas dan kunnen we redelijkerwijs verwachten dat mensen zo ver zijn dat ze serieus over Jezus Christus gaan nadenken. Zonder een Bijbels wereldbeeld (beginnend bij Genesis) is de notie van een mens als 'redder van de hele mensheid' totaal onzinnig. Maar in het licht van een correct (Bijbels) wereldbeeld is dit aanbod van onze liefdevolle Schepper volkomen acceptabel en logisch.

"Als we geen vrije wil zouden hebben gekregen,
dan zou God een dictator zijn geweest"


  Als je dit zo leest lijkt het een enorme klus, maar dat valt wel mee. Als je een criticus of twijfelaar de goede vragen weet te stellen, kun je in enkele minuten door dat proces heen. Sommige mensen hebben iets langer nodig, maar toch zullen er altijd mensen zijn die, ondanks de sterke overtuigingskracht van helder Bijbels denken, niet zullen willen toegeven. Dat is niet meer dan redelijk, want als we geen vrije wil zouden hebben gekregen, dan zou God een dictator zijn geweest. In de Bijbel wordt Hij echter beschreven als een rechtvaardige Koning, die mensen vrijlaat in hun keuze. We moeten ook goed in de gaten houden dat onze eigen overredingskracht niet voldoende is om mensen echt te overtuigen, dat is het werk van God. Daarvoor heeft hij ons Zijn Heilige Geest gegeven, die met kracht door ons heen werkt.

Het juiste wereldbeeld

Wanneer ik ga proberen om mensen te overtuigen van 'mijn wereldbeeld', is het dan eigenlijk niet een beetje hoogmoedig en arrogant van mij om te beweren dat ik het enige juiste wereldbeeld heb? Voor iemand die niet begrijpt waar het werkelijk om gaat, kan het wel zo overkomen, want "je moet mensen toch in hun waarde laten?" Dat laatste is waar en dat zal ik ook altijd doen. Echter, ten eerste is het niet 'mijn' wereldbeeld, maar het wereldbeeld dat wordt getoond in de Bijbelse Geschriften. Ten tweede geeft het ons een 'meerwaarde' als we ons wereldbeeld aanpassen aan dat van de Bijbel. Je leven krijgt meer inhoud en je leert de dingen om je heen op de juiste manier te bekijken. En dat geldt voor ieder mens, ongeacht zijn of haar culturele achtergrond, omdat de waarheden van de Bijbel niet cultuurgebonden, maar van Goddelijke oorsprong zijn. Ze zijn universeel toepasbaar en bedoeld voor alle volken op aarde (zie o.a. Genesis 22:15-18, Romeinen 9,10,11,15:8-13). God wil een relatie met ieder mens, Hij houdt van iedereen. En Hij laat iedereen 'in zijn waarde', want hij zal niemand dwingen om van Hem te houden.

"Ik heb het Bijbelse wereldbeeld aangenomen,
omdat het kan verklaren waarom we dingen
correct kunnen waarnemen, weten en begrijpen"

  Als je openstaat voor het veranderen van je wereldbeeld zal het je leven alleen maar verrijken. Ik heb het Bijbelse wereldbeeld aangenomen, omdat er geen enkel ander wereldbeeld is dat totaal vrij is van willekeur, helemaal innerlijk samenhangend is en kan verklaren waarom we dingen correct kunnen waarnemen, weten en begrijpen. Daarom schaam ik mij er niet voor om het als het enige juiste wereldbeeld te verkondigen. Maar waarom is het Bijbelse wereldbeeld nou beter dan alle anderen?

Geheugen en hersencapaciteit
Denk eens aan ons geheugen en de capaciteit van onze hersenen. Dat je daar over na kunt denken is al bijzonder. We nemen allemaal aan dat ons geheugen grotendeels betrouwbaar is. Dat mogen we verwachten van wezens die gemaakt zijn naar Gods beeld en gelijkenis (Genesis 1:26), want God heeft een perfect geheugen (Deuteronomium 4:31). Wij verliezen wel eens details, misschien omdat we niet meer zo perfect zijn als in het begin, toen God ons net gemaakt had, maar in grote lijnen kunnen we ons wel herinneren wat er gebeurd is. Als onze hersenen echter het resultaat van tijd en toeval zouden zijn, hoe kunnen we dan aannemen dat ons geheugen betrouwbaar is? Welke logische basis hebben we daar dan voor? Als je hersenen het resultaat zijn van willekeur, waarom zouden de dingen die daarin worden opgeslagen dan enige zekerheid bieden? Het Bijbelse wereldbeeld biedt daarvoor wel een goede basis. Waaruit en hoe zou zo'n ingewikkeld systeem van dataopslag moeten zijn ontstaan als wij een heel leger van computertechnici nodig hebben om iets te ontwerpen dat veel minder goed werkt? Waarom komen ontwerpers er de laatste tijd meer en meer achter dat het ontwerp in de natuur toch beter is dan hun eigen ideeŽn en kijken ze er steeds meer van af? Omdat het ontwerp van de natuur een optimale efficiŽntie bezit. Door veel gegevens tegelijkertijd te verwerken en optimaal gebruik te maken van de beschikbare ruimte, is de capaciteit in verhouding tot het gewicht fenomenaal. En die hele computer met alle randapparatuur draait op hamburgers en cola.

Zintuigen
Ook onze zintuigen worden over het algemeen als redelijk betrouwbaar gezien. Afgezien van dingen als hallucinaties en fantoompijnen (die overigens meestal goed te onderscheiden zijn van de werkelijkheid), kunnen we redelijk zeker zijn van de dingen die we waarnemen. In het Bijbelse wereldbeeld hebben wij daar ook goede reden voor, want onze ogen en oren zijn door God gemaakt (Spreuken 20:12) en Hij maakte alles zeer goed (Genesis 1:31). Maar op grond van welke andere overtuiging kun je aannemen dat onze zintuigen dingen goed aan onze hersenen doorgeven en dat wij ze ook nog goed interpreteren? Waarom zou het allemaal goed gaan, als ze door willekeurige processen ontstaan zijn? Hoe zou een dergelijk complex systeem van samenwerkende organen kunnen bestaan als het niet door Iemand ontworpen was? Het is onmogelijk om een realistische(!) beschrijving te geven van alle stappen die geleid zouden hebben tot een dergelijk systeem, zonder dat daarbij een superieure Ontwerper te pas kwam.

"Hoe zou een systeem van samenwerkende organen kunnen bestaan
als het niet door Iemand ontworpen was?"


Logica
Hoe we denken wordt bepaald door de wetten van de logica. Mijn fiets kan niet tegelijkertijd in de schuur staan en niet in de schuur staan. We zijn het er allemaal over eens dat er wetten van logica zijn (tenzij je volkomen waanzinnig bent), anders kan je niet eens redeneren. Dat wij dingen logisch kunnen beredeneren is alleen maar mogelijk als wij voortkomen uit een logisch denkende bron (God). Ga maar na: waarom zouden toevallige processen alles netjes volgens regels en wetten laten gebeuren? Toch hebben we een universum waarin alles beantwoordt aan natuurwetten en wetten van logica. We kunnen er ook zeker van zijn dat deze wetten overal gelden en niet per locatie verschillen. Dit soort eenheid is te verwachten wanneer alles gemaakt is door ťťn Ontwerper. Iemand zou kunnen zeggen dat hij best wel logisch kan denken zonder in God te geloven. Dat klopt, je hoeft niet in God te geloven om logisch te kunnen denken. Je hoeft ook niet te geloven in de ontwerper van je horloge om hem te kunnen dragen, maar dat verandert niets aan het feit dat het horloge ontworpen is. Je kunt wel logisch denken, maar je zult met een goed alternatief moeten komen voor het ontstaan van logica, buiten de Bijbelse God om. Ieder mens kan redeneren, maar dat doet wij dankzij de God van de Bijbel. Het is niet zo dat ik geen respect heb voor andersdenkenden. Ik respecteer iedereen die met volle overtuiging (dus goede redenen) bij zijn of haar godsdienst of filosofie blijft. Maar alleen in de Bijbel vinden we een wereldbeeld dat de interne samenhang en logica heeft, die nodig zijn om het acceptabel te maken. Alle andere wereldbeelden (filosofieŽn, religies, stromingen, etc.) vallen af vanwege onlogische, onsamenhangende beweringen en onjuistheden. De argumenten die gebruikt worden zijn over het algemeen arbitrair, inconsistent of inconsequent. Hierbij wil ik dan ook een ieder die nog geen goed onderbouwde reden heeft voor zijn of haar wereldbeeld, uitdagen om het eens serieus onder de loep te nemen.

Kan jouw wereldbeeld standhouden onder oprechte kritiek?

Moraal
En dan het begrip moraal (leefregels). Moraal moet worden bepaald door een autoriteit. Als ieder voor zichzelf zou bepalen wat goed of verkeerd is, werd het een zooitje. Ieder mens weet dat stelen verkeerd is, of denk jij van niet? Waarom zou je dan klagen als iemand ongevraagd je mobieltje of je laptop meeneemt? Moord is verkeerd, of dacht jij van niet? Dat wordt wel duidelijk als iemand jou, je kind of je geliefde naar het leven staat. En hoe voel jij je wanneer je bedrogen wordt? Iedereen heeft van nature een besef van goed en kwaad.
  Stel dat iemand zegt: "Er bestaat niet zoiets als een absolute moraal, dus je moet niet proberen anderen jouw moraal op te dringen." Als je dat zegt spreek je jezelf tegen. Als je meent dat er geen absolute moraal is, kun je mij ook niet zeggen dat ik iets wel of niet zou moeten doen, want dan probeer je mij jouw mening op te leggen en heb je zojuist een ander jouw moraal opgedrongen.
  Maar wie bepaalt het dan? De meerderheid? Hitler had een meerderheid op zijn hand, maar dat maakte zijn moraal niet juist. Je gevoel? Ben jij dan degene die de absolute moraal bepaalt? Het gevoel van een ander kan iets heel anders zeggen.

"We worden toch ook niet boos op de chemische stoffen
in een reageerbuis als ze een ontploffing veroorzaken?"

Als wij hier door willekeurige processen gekomen zijn, dan wordt moraal bepaald per individu of door de leefgemeenschap en dat is niet zinnig, zoals ik net liet zien. Daar komt nog bij dat evolutie zou betekenen dat wij niets meer zijn dan bundeltjes chemicaliŽn die met elkaar reageren. En we worden toch ook niet boos op de chemische stoffen in een reageerbuis als ze een ontploffing veroorzaken? Dat gebeurt gewoon. Maar elk mens voelt van nature dat er dingen zijn die je niet zou moeten doen (zoals stelen, verraden, ontrouw zijn of moorden plegen), maar als wij het gevolg zijn van evolutie, zou elke handeling geoorloofd zijn die jouw positie, situatie of welzijn verbeterd.

  Dan gaan we nog een stap verder. Waarom zou iemand zichzelf opofferen voor een ander? Waarom zou een 'zelfzuchtig' proces als evolutie een wezen voortbrengen dat in staat is om zichzelf op te offeren voor andere wezens die hij niet eens kent? Waarom zou een product van miljoenen jaren willekeurige chemische reacties zich druk maken om het geluk van anderen? Als iedereen zijn eigen standaard creŽert, kun je niet van anderen verwachten dat ze beantwoorden aan die van jou. Het Bijbelse wereldbeeld is echter volledig samenhangend en logisch. Wij zijn gemaakt door God, het hoogste gezag. Hij bepaalt de regels en wij respecteren elkaar als gelijken, omdat we geschapen zijn naar Zijn beeld en gelijkenis. Zelfopoffering is een geestelijke wet, ingesteld door de Maker, als ultiem middel om relaties te herstellen. Deze vorm van liefde ligt in Zijn aard en komt uit Hem voort. Jezus Christus heeft dit principe tot het uiterste toe volbracht, door zichzelf op te offeren voor alle mensen in de hele geschiedenis, hoe slecht en verdorven ze ook zijn. Ieder die zich beroept op dit offer, krijgt vrijspraak van elke zonde. Of het nou een klein leugentje is of een massamoord, mits er oprecht berouw is. Dat neemt natuurlijk niet weg dat we wel de consequenties voor onze misdaden moeten dragen, maar dat is een ander verhaal. Jezus Christus offerde zichzelf op om de relatie tussen God en mensen te herstellen, door de straf te ondergaan voor de rebellie van Adam, waar wij allemaal door 'besmet' zijn. Deze daad is zinvol binnen een Bijbels denkkader, maar absoluut nutteloos binnen een evolutionistisch wereldbeeld. Een evolutionistisch denkende vriend van mij zij het heel treffend: "Jezus is voor niets gestorven." In zijn wereldbeeld is dat inderdaad zo, maar gezien vanuit Gods perspectief (de Bijbelse geschiedenis) kon het niet anders. De enige die de straf voor de mensheid kon dragen was een mens en de enige die de straf ten volle kon dragen en daarbij ook nog de dood kon overwinnen, was een mens die volkomen vrij was van zonde: Jezus Christus (2 KorintiŽrs 5:21, Jesaja 53:10, HebreeŽn 10:1-24).

Denkfouten
Je kent de uitdrukking wel: "Hij is niet voor rede vatbaar." Vaak zeggen mensen dat als ze iemand niet van hun mening kunnen overtuigen. Maar wanneer ben je voor rede vatbaar? Wat zijn de voorwaarden die iemand redelijk of onredelijk maken? Om dat te kunnen bepalen moeten we een standaard hanteren. Ik denk dat we wel kunnen vaststellen dat iemand die redelijk is, zichzelf niet tegen moet spreken. Je kunt niet overtuigd zijn van twee dingen die elkaar uitsluiten (zoals het logische feit dat mijn fiets niet zowel in de schuur als niet in de schuur kan zijn). Ik zeg niet dat je niet intelligent genoeg bent wanneer je jezelf tegenspreekt. Sterker nog, mensen met een hoge intelligentie kunnen een innerlijk tegenstrijdig wereldbeeld aanhangen en dat zo goed verdedigen en onderbouwen dat het net lijkt alsof hun redenatie klopt. Om die denkfouten te detecteren moeten we ons bekwamen in de lariedetectie. Tegenstrijdigheden in de basisveronderstellingen van ons wereldbeeld worden niet altijd opgemerkt; daarvoor moet je ze kritisch onder de loep durven nemen, wat erg confronterend kan zijn. En vraagtekens zetten bij de uitgangspunten van je bestaan is juist voor hoog begaafde mensen heel moeilijk.

Helder denken heeft ook iets te maken met onze wil. We moeten bereid zijn om onze kernovertuigingen aan de kaak te stellen; om te onderzoeken of deze overtuigingen niet tot absurde conclusies leiden. Zoals de bewering: "Ik geloof alleen in wat ik kan zien of proefondervindelijk kan vaststellen." De wetten van logica die je gebruikt om tot die conclusie te komen zijn echter onstoffelijk van aard. Volgens je eigen definitie mag je die dus niet gebruiken. En je zintuigen alleen geven nooit voldoende informatie om zeker te weten of je zintuigen zelf betrouwbaar zijn. Iets met meer bewijskracht dan jouw eigen zintuigen moet dat bevestigen. Dus dan kun je nooit ergens zeker van zijn. Alleen dat je hoort en dat je ziet, maar niet of dat wat je waarneemt ook werkelijk zo is. Je bent inconsequent, want je argument blaast zichzelf op.
Om ergens met enige zekerheid over te kunnen praten moet je dus uitgangspunten hebben waar je zeker van bent. Je kunt dan niet zomaar iets aannemen of ergens vanuit gaan. Er moet een reden zijn voor je uitgangspunten. Bijvoorbeeld: Er wordt door veel mensen aangenomen dat ons zonnestelsel 4,5 miljard jaar oud is, maar daarvoor moeten wel een aantal feiten aangevuld worden met 'lapmiddelen' (een 'Oortwolk' om kometen aan te vullen, oppervlakten van manen die 'schoongeveegd' worden om de geringe hoeveelheid kraters te verklaren, mechanismen om energie op te wekken in kernen van bepaalde manen en planeten, want anders waren ze allang koud en 'dood', enzovoort). In een zonnestelsel dat 6000-8000 jaar geleden door de Schepper gemaakt is, hebben we die problemen niet. We kunnen gewoon zeggen: "Het lijkt jong, want het is jong."
  Je moet ook bereid zijn om onderzoek te doen als je iets beweert. Je kunt bijvoorbeeld niet zomaar zeggen dat de Bijbel onbetrouwbaar is en vol staat met tegenstrijdigheden, omdat hij zo vaak is overgeschreven en zo vaak vertaald is. Een beetje onderzoek toont al aan dat veel van de Bijbelse geschiedenis klopt met archeologische ontdekkingen en dat de manuscripten zelf ook erg betrouwbaar zijn. Er zijn namelijk voldoende aanwijzingen dat de Bijbelboeken ons bereikt hebben zoals ze geschreven zijn. Mede door belangrijke vondsten als de 'Dode Zeerollen'. De interne samenhang van de Geschriften is ook al door velen met succes verdedigd. Dus doe wel even wat onderzoek voordat je iets beweert.

Je kunt niet zomaar iets aannemen of ergens vanuit gaan.

Bewijzen
"Maar je kunt het bestaan van God niet bewijzen," is een veel gehoorde opmerking. En terecht. Je kunt geen tastbaar of meetbaar bewijs aandragen voor het bestaan van God. Zelfs de betrouwbaarheid van de Bijbelse Geschriften zelf is niet te bewijzen met alleen maar archeologisch of geschiedkundig onderzoek. Dat komt omdat daar altijd wel iets tegenin te brengen is. Je moet de verzamelde feiten namelijk ook weer interpreteren. Dat geldt voor elke theorie, filosofie of stelling... met uitzondering van de Bijbelse waarheden, zoals ik hierboven logisch heb onderbouwd. Zonder de kennis van die universele waarheden kunnen we niet eens iets zeker weten, omdat het wereldbeeld dat ons getoond wordt in de Bijbel het enige is dat werkelijk zichzelf bewijst. Elk ander wereldbeeld faalt op dat punt.

  Hoe moeten we dan tegen de feiten aankijken? Hier is een groot gedeelte van deze site aan gewijd. We kunnen het woord 'bewijs' op verschillende manieren gebruiken: In de zin dat je er niet meer omheen kunt en er geen discussie meer mogelijk is, of als een stukje ondersteuning van je wereldbeeld. Alleen in die laatste zin is het zinvol in dit verband, omdat we het in veel gevallen hebben over dingen die in het verleden gebeurd zijn en niet meer direct kunnen worden waargenomen. Wetenschappelijk bewijs is heel goed bruikbaar in discussies over oorzaak, zingeving en bestaan, maar het is niet 'definitief' of 'beslissend'. Het ondersteunt wat je al op grond van je wereldbeeld hebt aangenomen. Waar het dus om gaat is dat je een 'gezond' wereldbeeld hebt. Een wereldbeeld dat intern consistent en logisch onderbouwd is.

  De stelling die ik op deze site wil onderbouwen is dat wetenschappelijk bewijs een Bijbels wereldbeeld altijd zal ondersteunen. Samen met de wetten van de logica (zoals ik hierboven heb uitgelegd) en het persoonlijk getuigenis van miljoenen christenen, hebben we een zeer sterke onderbouwing van onze 'zaak'. Je het zou kunnen zien als zo'n Amerikaanse rechtszaak, waarin je zelf de rechter en de jury bent en waar de verschillende bewijsstukken en getuigen naar voren komen. De woorden van de Bijbel zou je dan kunnen vergelijken met de advocaat die pleit voor het Christelijke wereldbeeld. Mijn belangrijkste doel is om mensen helder te leren denken, zodat ze zelf de larie kunnen detecteren en de waarheid kunnen vinden.
Kunnen we 100% zeker zijn dat het Bijbelse wereldbeeld het enige juiste wereldbeeld is? Die vraag kun je alleen voor jezelf beantwoorden als je zelf intensief de betrouwbaarheid ervan onderzocht hebt. Ik wil je aanmoedigen om dit te gaan doen!

De Lariedetector

Wat is het nut van lariedetectie?
- Je gaat de juistheid van argumenten beter onderscheiden.
- Je verstand wordt aangescherpt: helder denken dus.
- Je wordt wijzer en je onderscheidingsvermogen wordt vergroot.
- De angst voor intimidatie vermindert.
- Je bespaart geld omdat je reclametechnieken door hebt.
- Je wordt een betere leraar, spreker, voorganger of redevoerder.
- Je algemene communicatieve vaardigheden verbeteren.
- Je kunt beter stemmen, doordat je belangrijke zaken van 'de hype' leert scheiden.
- Je krijgt een beter gevoel voor wat waar is en wat niet.

Welke lariekoekjes delen mensen uit?
Hieronder vind je een verzameling van de meest voorkomende lariekoekjes:

Propagandatactieken
  - Keihard liegen
  - Halve waarheid
  - Herhaling
  - Met de muziek mee
  - Het gewone volk
  - Glansrijke generaliseringen
  - Geladen woorden
  - Associatie
  - Suggestie
  - Intimidatie
  - Haat of angst opwekken
  - Bespotten
  - Ondermijning

Logische onjuistheden
  - Cirkelredenatie
  - Non-Sequiteur
  - Post Hoc
  - Indirecte bewijsvoering
  - De of-of fout
  - Personificatie
  - Gelijkenissen
  - Reduceren
  - Autoriteit
  - Extrapolatie
  - Statistieken
  - Het beste dat we hebben...
  - De bewijslast verplaatsen
  - Zelfverwijzing
Rookgordijnen
  - Neutraal terrein
  - Ad Hominem
  - Ontwijken
  - Lokaas
  - Dubbelzinnigheid
  - Vogelverschrikker
  - Kaartsteken
  - Bluffen
  - Tevreden stellen
  - Humor
  - Subjectiviteit
  - Visualisatie



  Propagandatactieken  
Elke poging om het handelen en de houding van mensen te beÔnvloeden zonder dat ze het zelf merken.

Gewoon keihard liegen
Beschrijving:  Zelfverzekerd en schaamteloos totale onwaarheden vertellen.
Slagzin:  "Sommige mensen kun je altijd wel voor de gek houden..."
Voorbeelden:
  Toespraken van Hitler en Stalin.
  Aflaten: Hoe kun je je moeder laten lijden in het vagevuur? "Als iemand geld in de kist doet voor een ziel in het vagevuur, dan zal de ziel het vagevuur verlaten en naar de hemel gaan op het moment dat je het muntje de bodem hoort raken." (Tetzel, 1517).
  Satan tegen Eva: "Je zult helemaal niet sterven... je zult als God zijn... eet nou maar!"
  E-mail hoaxes: e-mails die van legitieme banken en bedrijven lijken te komen; nepwaarschuwingen over virussen die vervolgens zelf een virus installeren op je computer; U hebt zojuist 100.000 euro gewonnen, klik hier!
  Urban legends: De lange dag van Jozua is ontdekt door astronomen; Darwin bekeerde zich op zijn sterfbed; Mars zal deze maand zo groot als de volle maan te zien zijn; Stuur deze mail door naar iedereen die je kent is meestal een goede waarschuwing voor dit soort onzin.
  De 'pinautomaat truc' (laat je nooit 'helpen' bij het pinnen); Wij garanderen optimaal genot!
  Krokodillentranen.
  "Ik herhaal: ik heb geen seks gehad met die vrouw."
  Sekteleider die een zelfmoordactie leidt: "De Heer zei dat ik dit moest doen."
  "De Holocaust heeft nooit plaatsgevonden."
  Iemand die in chemische evolutie gelooft: Miljarden jaren geleden waren de oceanen warm en ze wemelden van de bouwstenen van het leven.
  Paleo-antropoloog: Ongeveer zes miljoen jaar geleden migreerden onze voorouders vanuit Afrika (bla bla enz. enz.)... toen, ongeveer 350.000 jaar geleden, konden de Neanderthalers niet meer op tegen de moderne mens, die de kunst van het maken van vuur en gereedschappen hadden uitgevonden, vanwege hun superieure intelligentie...
 
Anticreationist Ben Bova, Omni magazine (10/1980): "Tot nu toe heeft niemand ook maar een flintertje bewijs gevonden om het standpunt van de creationist te ondersteunen, er bestaat nog geen vingerbotje, geen blad, geen scherfje bewijs. Misschien zijn we wel gemaakt door een soort godheid of een ander soort ondoorgrondelijke kracht, maar er is geen bewijs dat het op deze manier gebeurd is."
  Er is wat evolutie betreft geen onenigheid onder wetenschappers.
  Jared Diamond, Discover magazine (06/1985): "De theorieŽn van Darwin hebben ons duizenden voorspellingen opgeleverd, waarvan sommige op treffende wijze bevestigd zijn: genen, het dateren van de fossielen, overgangsvormen tussen moderne mensen en apen."
  Piltdown Mens. Fossiele resten die een vervalsing bleken te zijn.
  Nebraska Mens. Opgebouwd rondom de kies van een uitgestorven soort navelzwijn (prosthennops).
  Haeckels "biogenetische wet" en vervalste tekeningen van embryo's.
  Dobzhansky: "Niets in de biologie is te begrijpen zonder evolutie."
De tweede stelling van Thumb:  Een makkelijk begrepen, werkbare misleiding is bruikbaarder dan een complexe, ondoorgrondelijke waarheid.
Parkers wet voor politieke toespraken:  De waarheid van elke willekeurige stelling heeft niets te maken met de geloofwaardigheid ervan en andersom.
Salomo:  Door zijn wijsheid weet de wijze welke weg hij moet gaan, dwazen bedriegen zichzelf met hun dwaasheid. (De Nieuwe Bijbelvertaling, Spreuken 14:8)

Halve waarheid
Beschrijving:  Half waarheid, half leugen; gif met een suikerlaagje. Vaak effectiever dan keihard liegen.
Slagzin:  "Heb ik ooit tegen je gelogen?"
Voorbeelden:
  Satan die de Geschriften gebruikt om Christus te verleiden.
  Mooipraterij: dingen mooier voordoen dan ze zijn; ontkenning die geen ontkenning lijkt; selectief presenteren van de feiten; zaken presenteren alsof het bewezen feiten zijn.
  De aanklagers van Jezus die zeiden dat Hij de tempel zou vernietigen en in drie dagen herbouwen (maar Hij sprak over Zijn lichaam als tempel).
  Gekleurde docudrama's als Birth of a Nation and Inherit the Wind die de waarheid verdraaien ter wille van een bepaalde publieke opinie; Aanhalen buiten de context: een bekende voorganger zei: "Elke keer als ik dat wil, sla ik mijn vrouw. Elke keer als ik het wil drink ik mij een stuk in mijn kraag."  De volgende opmerking zou, als je hem zou weglaten, een groot verschil uitmaken: "Maar ik wil het nooit!"
  TV montagetrucs, zoals interviews die naderhand worden voorzien van vragen die niet gesteld zijn tijdens het interview.
  Het slechte nieuws overdrijven (belastingen, benzineprijzen) en later de schatting naar beneden bijstellen zodat het volk opgelucht is en jou als een redder zien.
  Radicale verandering van de hoeveelheid uitspraken van verschillende personen, zodat het net lijkt alsof de tegenstander niets meer te zeggen had.
  Een vrouw moet zelf over haar lichaam kunnen beslissen (maar haar baby heeft zijn eigen lichaam, hersenen, hartslag, bloedgroep, geslacht, en genen Ė waarvan de helft van de vader komt!).
  In een discussie over evolutie, micro-evolutie (waarneembaar) verwarren met macro-evolutie (niet waarneembaar).
  Fossiele paarden reeks: wat ze je niet vertelden was dat er enkelen niet in de juiste volgorde zaten en op verschillende continenten leefden (ondertussen is men van deze 'bewijsvoering' voor de evolutie van paarden afgestapt).
  BacteriŽn die bestand zijn tegen antibiotica: wat ze je niet vertellen is dat het om verlies, kopiŽren en samenvoegen van informatie en functie gaat. Er komt geen nieuwe informatie bij.
  De tweede hoofdwet van de thermodynamica kan alleen toegepast worden op geÔsoleerde (gesloten) systemen, het is niet relevant voor evolutie, omdat de aarde een open systeem is. (Het is inderdaad afgeleid door gebruik te maken van theoretische geÔsoleerde systemen, maar het is toepasbaar op alle systemen en kan in open systemen alleen lokaal overwonnen worden door te voldoen aan bepaalde strenge voorwaarden. Bovendien is het universum, waarin evolutie zou moeten hebben plaatsgevonden, een geÔsoleerd systeem).
Salomo:  Een naÔef persoon gelooft alles, maar de wijze man denkt na voordat hij een stap zet. (Spreuken 14:15)


Herhaling
Beschrijving:  Iets steeds weer zeggen totdat het zich nestelt in het hoofd van de luisteraar.
Slagzin:  "Ik heb het nou al honderd keer gezegd!"
Voorbeelden:
  Hersenspoelen.
  Het steeds maar herhalen van propaganda spotjes op TV.
  "Nutteloze herhalingen" in gebed (Mattheus 6:7).
  Let maar eens op hoe vaak de naam of website van een fabrikant of product in een reclame herhaald wordt. Geluiden, beelden en slogans worden zo vaak herhaald dat je ze niet meer uit je hoofd krijgt.
  Zinnen als "Survival of the fittest" zo vaak herhalen dat je niet meer weet wat het eigenlijk betekent.
  "Groot is Artemis van Efeze!" wat twee uur lang geschreeuwd werd als reactie op de prediking van Paulus over Jezus (Hand. 18:34).
  De mantra's "Evolution is wetenschap, creationisme is religie" en "Scheiding van kerk en staat" die in Amerika erg in zijn. (NB: die laatste leus is geen deel van de grondwet, maar komt uit een brief van Thomas Jefferson en is een eigen leven gaan leiden. Veel Amerikanen schermen er mee om bepaalde zaken gedaan te krijgen.)
De wet van Wilkie:  Een goede slogan kan analyse vijftig jaar tegenhouden.


Met de muziek mee
Beschrijving:  "Iedereen doet het! Je kunt maar beter meelopen voordat de optocht voorbij is!"
Slagzin:  "Tienduizend Fransen kunnen het toch niet bij het verkeerde eind hebben?"
Voorbeelden:
  TV commercials die vele coole jonge mensen laten zien die een frisdrank drinken, iedereen drinkt dit spul, dus kom op!
  Druk van collega's.
  Een lijst van mensen die een bepaalde politieke partij of goed doel steunen.
  Alle wetenschappers accepteren evolutie.
  Mijn tegenstander is in de minderheid.
 
William Patten, Dartmouth (1930): "Evolutie op zich is allang het gebied van de wetenschappelijke controverse voorbij. Er is geen ander onderwerp waarover de wetenschappelijke mening zo compleet unaniem is. Het is de enige grote waarheid waar we absoluut zeker van zijn."
  Edwin Grant Conklin, Princeton (1943): "Het feit van evolutie wordt door wetenschappers niet langer betwist."


Het gewone volk
Beschrijving:  Een populair plaatje voorstellen, proberen onschuldig en algemeen te klinken, of beweren dat je de gewone man aan je kant hebt.
Slagzin:  "Boeren, burgers en buitenlui."
Voorbeelden: 
  Opiniepeilingen.
  De politieke kandidaat die de mensen opzoekt in zijn gewone kloffie.
  Reclame waarin gewone mensen hun getuigenis geven over het product (die ervoor betaald worden om een script voor te lezen wat door een reclamebureau is geschreven).
  ComplottheorieŽn (wij, het gewone volk, tegen de leugenaars in de regering die niet willen dat we de waarheid weten over UFO's).
  Klassenstrijd: "Deze belastingverlaging helpt alleen de rijken!"

  De meeste mensen geloven in evolutie, dat is toch ook de meest logische conclusie? (Ja als je het maar vaak genoeg verkondigt in populair wetenschappelijke magazines, musea, natuur en wetenschap documentaires, wetenschappelijk klinkende artikelen in de krant, enz.) Het gewone volk wordt zo een mening opgedrongen.

Glansrijke generaliseringen
Beschrijving: Met de brede kwast schilderen, zo ver vereenvoudigen dat je over uitzonderingen en problemen heen walst.
Slagzin:  "Het zijn de kleine dingen die het doen."
Voorbeelden:
  Liefde laat de wereld draaien; geld moet rollen; er mag zoveel niet...
  Clichťs: Je kunt nergens zeker van zijn (dus ook niet van deze uitspraak).
  Stereotypen; aannemen dat iedereen in een bepaalde categorie hetzelfde denkt Ė vrouwenzaken, de Surinaamse gemeenschap, Moslim cultuur, alle Marokkanen zijn hetzelfde, mensen die geloven, mensen met een donkere huidskleur, mensen met een kleurrijk geloof, enz.
  Politieke toespraken en slogans, zoals oorlog is niet het antwoord [maar wat is de vraag?]; Je kunt van moraal geen wet maken [maar is niet elke wet die iets aanduidt als verkeerd een morele beoordeling?]
  Een waspoeder waar je elke vlek mee weg krijgt.
  Predikers die ťťn incident uit het Oude Testament gebruiken om een karakterschets te maken van mensen in honderden steden en dorpen in het Midden Oosten en zelfs in het westen, over een periode van duizenden jaren.
  Reden voor belastingverhoging: "We moeten aan onze kinderen denken" of "We moeten in onze toekomst investeren."
  Omvangrijke scenario's van een evolutie van Big Bang tot aan de mens in films als 2001: A Space Odyssey of The X-Men en vele documentaires.
  "Alle religies zijn slechts verschillende wegen die allemaal bij hetzelfde uitkomen.
  "Religie is een veelkleurige lantaarn. Iedereen kijkt door een bepaalde kleur, maar de kaars is altijd hetzelfde." (Muhammad Nagulb)
  Als het goed voelt, gewoon doen.
  Wetenschappers mogen het misschien oneens zijn over hoe evolutie heeft plaatsgevonden, maar ze zijn het er allemaal over eens dŠt het heeft plaatsgevonden.
  Simplistisch voorgestelde overeenkomsten tussen evolutionaire afstamming en Genesis.
  Dat de fossielen in de 'geologische tijdschaal' geen geleidelijke verandering laten zien, verklaren met de 'gaten theorie' (dat er grote perioden tussen de vorming van de aardlagen zaten).
  TheÔstische evolutie als een compromis tussen Bijbel en evolutieleer.
  Aannemen dat 'natuurlijke selectie' altijd een opwaarts effect heeft en elke willekeurige ingewikkelde eigenschap kan produceren.
  Carl Sagan, Cosmos (na het inspreken van een indrukwekkend evolutie schouwspel van Big Bang tot hoog ontwikkelde menselijke technologie): "Dit zijn enkele dingen die waterstof atomen kunnen doen, in vijftien miljard jaar kosmische evolutie."
  Rich Terrille, in The Astronomers (PBS 1994, deel 6): "Ik zag een bordje met een aanhaling erop; ik weet niet wie dit gezegd heeft, maar er stond: 'Waterstof , een licht, kleurloos, geurloos gas dat, mits je het genoeg tijd geeft, in mensen verandert'. En dat is echt wat de wetenschap heeft ontdekt. Wij, de mensheid, zijn een stukje van het universum dat zelfbewust is geworden."


Geladen woorden
Beschrijving:  Het gebruik van emotioneel geladen woorden, negatief of positief (eufemisme), om de reactie te beÔnvloeden.
Slagzin:  "Iedereen in zijn waarde laten."
Woordgebruik kan een vooroordeel in de hand werken: Is zij een moeder die in verwachting is van een baby of een zwangere vrouw die een foetus draagt? Is de protestvoerder vůůr leven of tťgen vrije keus? Is degene die de abortus uitvoert een vůůr vrije keus of een babymoordenaar?
Voorbeelden, positief: (niet per definitie goed, maar het klinkt goed): 
  Christian Science (sekte van Mary Baker Eddy).
  Divine Light Mission (Hare Krishna).
  Science of Creative Intelligence (Maharishi Mahesh Yogi).
  pro-choice (pro-abortus).
  free love (verslaving aan lust, en negeren van de consequenties).
  Gay (Engels, letterlijk: vrolijk, ander woord voor homoseksueel).
  Diversiteit (klinkt beter dan anders of vreemd).
  Tolerantie, democratie, vrijheid, progressiviteit, waarheid, gerechtigheid, modern denken.
 
Bij voedsel: "Helemaal natuurlijk, fris, light, zuiver." "Nu nog lekkerder!" (dan wat?). "Nu nog meer smaak!" (over smaak viel toch niet te twisten?)
  "Dermatologisch getest" (op wie of wat, en wat was het resultaat?), "Wij leggen de lat hoger!" (hoe ver kun je daarmee gaan?) "Verbeterde formule..." enzovoort.
  Hypes: blockbuster, fascinerend, provocatief, werelds, hypnotisch, schokkend, verbluffend, iedereen praat erover, bestseller.
  Saddam Hussein, terroristische acties goedpratend: "Irak heeft een religieus recht om zichzelf te verdedigen."
  Ernst Haeckel sprak over zelfmoord als een daad van "zelfverlossing" Ė m.a.w. het beŽindigen van een waardeloos leven om te voorkomen dat het de "overleving van de sterkste" in de soort negatief beÔnvloed wordt.
Voorbeelden, negatief: 
  Scheldwoorden: extremist, radicaal, ultra-iets, fundamentalist, schijnheilige
  Creationisme (met de nadruk op de uitgang) is een bedenksel van fundamentalisten om hun religieuze agenda erdoor te drukken ten einde onze kinderen te hersenspoelen.
 
"Intelligent Design" is eigenlijk een soort kruip-door-sluip-door creationisme.
  Michael Ruse (juli 2002): "Waarom zouden wetenschappelijke tijdschriften ruimte moeten bieden voor intelligent design (ID) of andere idiote pseudotheorieŽn, die vervaardigd worden om de naaktheid van letterlijke interpretatie van de Bijbel te bedekken met een wetenschappelijk kleed, om de grondwettelijke scheiding van kerk en staat in de V.S. te omzeilen?."
  Horatio Hockett Newman, 1932: "Er is geen rivaliserende hypothese, behalve het totaal versleten en volkomen weerlegde idee van speciale schepping, die nu alleen nog maar in stand wordt gehouden door dogmatische en bevooroordeelde mensen."
  Dudley Field Malone tijdens de Scopes rechtszitting: "Wij zijn niet bang voor al de waarheden die zij kunnen presenteren als feiten. We zijn er klaar voor. Wij staan voor vooruitgang. Wij staan voor de wetenschap. Wij staan voor intelligentie. Wij menen voor de fundamentele vrijheden van Amerika te staan. Wij zijn niet bang. Waar is angst? Wij verachten het!" Terwijl hij zich omdraaide en een vinger wees naar William Jennings Bryan, riep hij, "Daar is angst!" Volgens een verslag: "De menigte werd helemaal gek Ė joelen, stampen, slaan op de tafels Ė totdat het nodig werd om de zaak 15 minuten te schorsen, zodat de orde kon worden hersteld.
"

Associatie
Beschrijving: AssociŽren wat je wilt promoten met iets wat mensen aanspreekt, of iets wat je wilt bekritiseren met iets onaangenaams.
Slagzin:  "Seks verkoopt."
Voorbeelden, positief: (Niet per definitie goed)
  Een beroemdheid die een product aanprijst in een TV reclame.
  Fotosessies: de kandidaat voor de verkiezingen lachend op de foto met baby's en handenschuddend met veteranen.
  Schaars geklede vrouwen in auto advertenties.
  Dress for success.
  Als je haar maar goed zit.
  Gezien worden met populaire mensen.
  Sigarettenreclames met stoere mannen, de vrije natuur en survival.
  Reclame: "Me goed voelen is belangrijk voor mij. Ik jog elke dag, houd mijn gewicht in de gaten en gebruik Bubbels oogdruppels!"
Voorbeelden, negatief: 
  Mijn tegenstander is net als Hitler.
  Het imago van de domme, brute Neanderthaler in films en musea, terwijl ze dezelfde capaciteiten hadden en net zo menselijk waren als wij.
  Creationisme in ťťn adem noemen met pseudowetenschappen als astrologie, spiritisme en buitenzintuiglijke waarnemingen. "...om van leraars te verlangen dat ze creationisme serieus overwegen is net zo ongeoorloofd als van ze verlangen dat ze andere doctrines onderwijzen als astrologie, alchemie en frenologie..."
(Stephen G. Brush, The Science Teacher 4/1981, p. 33)

Suggestie
Beschrijving: Het gebruik van trucjes die het onderbewustzijn aanspreken om aan te trekken, af te leiden of te misleiden.
Slagzin:  "Kijk diep in mijn ogen... dieper... dieper..."
Voorbeelden: 
  Hypnosetechnieken: het onderbewuste van mensen aanspreken door de kracht van herhaalde, progressieve of regressieve suggestieve boodschappen.
  Sommige "helderzienden". Ze wekken de indruk dat ze dingen weten die ze niet hadden kunnen weten, door bijvoorbeeld gebruik te maken van handlangers in het publiek.
  Illusionisten: gewoon een rad voor de ogen draaien. Hier hoeft niets mis mee te zijn, want we vinden het vaak leuk om op deze manier voor de gek gehouden te worden. We betalen er zelfs voor.
  Massa hysterie. Gebruik maken van het 'kuddedier' effect.
  Verborgen boodschappen in reclame.
  Lichaamstaal die je boodschap benadrukt, of juist niet (om het gewenste tegenovergestelde effect te bereiken).
  Muziek die je in een bepaalde stemming moet brengen.
  De kleuren van een verpakking of de vorm van een ontwerp.
  Parfums en andere geurtjes.
  Houding, toon, kleding, haardracht, inrichting of ander aankleding.
  Politieke posters en billboards met niets anders dan de naam van de kandidaat of partij, om naamsbekendheid te verkrijgen, zodat er op hen gestemd zal worden.
  Wat je ook doet: je mag nu absoluut NIET denken aan een roze olifant!
 
Omhoog staren om andere mensen met je mee te laten kijken.
  Implicatie: losse opmerkingen als "Ik heb nooit gezegd dat hij homo was..." Dat is misschien waar, maar mensen gaan dan wel nadenken.
  Sturende vragen: "Heeft die man je van de wijs gebracht door zo tegen je te praten? Vind je dat hij dat nooit had mogen doen?"
  Koppen als "Sterft Het Creationisme Een Langzame Dood?" terwijl het juist een sterke opkomst aan het maken is. Of "Hebben We Leven Gevonden Op Mars?" terwijl het artikel zelf geen enkel tastbaar bewijs aanhaalt. Maar de kop (die de meeste mensen lezen) plant een zaadje in de gedachten van de lezer.


Intimidatie
Beschrijving:  Het gebruiken van macht of geweld om bepaalde reactie af te dwingen of de oppositie het zwijgen op te leggen.
Slagzin: "Echt, we proberen je alleen maar te helpen..."
Voorbeelden: 
  Middeleeuwse martelpraktijken.
  Tanks naar een plein sturen waar mensen aan het demonstreren zijn.
  Telefonische bedreigingen; dreigbrieven; filmpjes met gemaskerde en gewapende mannen die vertellen wat ze allemaal van plan zijn als er niet snel honderd gevangenen worden vrijgelaten.
  Bowling Green State Universiteit: collega's van Dr. Jerry Bergman (creationist) vertelden hem dat als ze zouden ontdekken dat als een student een conservatieve Christen was, ze hem zouden laten zakken. Dr. Trevor Phillips zei, "Ik denk niet dat dit soort mensen een graad zouden moeten krijgen en ik zal alles in het werk stellen om het te voorkomen."
  Creationistische professoren bedreigen met het ontnemen van publicatierecht, of ze verbieden iets te publiceren en dan zeggen: "Creationisten publiceren nooit iets."

  Een 'milde' vorm: In een discussie een groot aantal 'zwakke' punten van de tegenstander opdreunen, botweg zeggen dat het allemaal onzin is, smalend en voldaan achterover gaan zitten en dan wachten op een 'goed argument'.

Haat of angst opwekken
Beschrijving: Angst of opschudding teweeg brengen tegen een persoon, een bepaalde groep of beweging.
Slagzin:  "Zwarte Piet komt je halen jochie!"
Voorbeelden: 
  Hitler's demoniseren van de Joden voordat hij ze ging uitroeien.
  "De Amerikaanse president is een tiran die het Irakese volk tot slaven wil maken" (Saddam Hussein, maart 2003 Ė kijk eens naar jezelf, grapjas).
  Angst wekken vanwege een "verborgen agenda" van je tegenstander.
  ComplottheorieŽn, de klimaathype, enz.
  De pot verwijt de ketel... De gebruiker van een download programma als Napster die de platenmaatschappijen beschuldigd van diefstal door teveel geld te vragen voor CD's; een evolutionist die beweert dat een Christen de bewijzen van de oppositie niet kan aanvaarden vanwege zijn geloof in de Bijbel (vergelijk het geloof van een evolutionist in het naturalisme).
  Creationisten toestaan om hun denkbeelden te spuien in een les over wetenschap, is net zoiets als iemand die de Holocaust ontkent te laten lesgeven in geschiedenis.
  Ben Bova: "De creationisten gebruiken nu al politieke middelen om te rommelen met biologielessen. Geeft ze de politieke macht en ze zullen de wet gebruiken om alle ideeŽn uit te bannen waar ze het niet mee eens zijn. Evolutie is slechts een van de vele ideeŽn die door deze zeloten worden aangevallen." (Omni magazine, 10/1980, p. 35)
  Isaac Asimov, in een fondswervingbrief voor de ACLU (American Civil Liberties Union): "Deze religieuze zeloten zijn niet op de hoogte van, noch begrijpen zij de werkelijke argumenten voor Ė of zelfs tegen Ė de evolutietheorie. Maar zij marcheren als een leger van de nacht onze openbare scholen binnen, met hun bijbels hoog in de lucht."
  Een krant (New Republic) na de Scopes rechtszaak, over William Jennings Bryan, " ... hij gaat nog steeds serieus de strijd aan ter verdediging van georganiseerde onwetendheid, bijgeloof en tirannie ... Hij heeft voor ons allemaal de in wezen bevooroordeelde positie van hemzelf en zijn volgelingen glansrijk uit de doeken gedaan, en ook de mate van religieuze intolerantie die zij het land ongetwijfeld zullen opleggen, als ze ooit de kans krijgen."

Bespotten
Beschrijving: Proberen om een persoon in onmin te laten geraken door schelden, sarcasme of door gemene grapjes over hem te maken.
Slagzin: "Ach ja, zulk soort mensen moet je er ook bij hebben..."
Voorbeelden: 
  Satire.
  Cartoons en karikaturen.
  Sarcastische of humoristische liedjes.
  Tobia tegen Nehemia (Neh. 4:3): "Als er een vos op je muur zou springen, zou hij hem laten instorten."
  Spottende karikaturen zoals Jesus Christ Superstar, Godspell, The Last Temptation of Christ en het CBS TV-drama Noah's Ark.
  Creationisten platte-aarde gelovigen, holbewoners, kluizenaars of bosjesmensen noemen.
  Na de Scopes rechtszaak circuleerde er een cartoon met William Jennings Bryan als aap, met het onderschrift: "Hij ontkent zijn stamboom."


Ondermijning  (voor wanneer niets anders meer werkt...)
Definitie:  Voorkomen dat je tegenstander gehoord wordt.
Slagzin:  "Snijd ze af bij de pas!"
Voorbeelden: 
  Bespioneren.
  Trojaans paard: "Neem deze gift van ons aan met onze complimenten."
  Een generatie van 'trouwe volgelingen' produceren (Nazi-scholen, communistenclubs, trainingskampen voor extremisten).
  Zorgen dat mensen afhankelijk zijn van jouw diensten. Als ze je zouden afvallen, moeten ze misschien hun goed geregelde leventje missen.
  De organisatie van je tegenstander infiltreren om hem zwakker te maken, een andere richting in te sturen of om zwakke plekken aan het licht te brengen.
  Je tegenstander een waarheidsserum of verdovend middel toedienen.
  Je tegenstander erin luizen door belastend materiaal te planten.
  Zorgen dat de tegenstander compromissen gaat sluiten.
  Je tegenstander proberen iets te laten zeggen wat hij niet had willen zeggen of niet zo bedoelt en hem daarop terugpakken.
  Een wet maken tegen het onderwijzen van intelligent design (ID - intelligent ontwerp) of laten lijken alsof het niet legaal is.
  Vriendjes op hooggeplaatste posities die je in het gelijk stellen.
  Het volk tevreden houden met voedsel en vermaak, zodat ze niet in opstand komen.
  Zorgen dat je vijanden elkaar aanvallen, zodat ze jou niet meer lastig vallen.
  De leider van de tegenstanders op je hand proberen te krijgen.
  De Stem van de Vrijheid blokkeren of de studio bombarderen.
  Zorgen dat je tegenstander niets publiceert.
  Boekverbranding.
  Met de geluidsinstallatie knoeien tijdens de toespraak van je tegenstander of een streaker door het publiek sturen, om de aandacht af te leiden.
  De website van de tegenstander hacken.
  Proberen de media te beheersen en net doen alsof je tegenstander niet bestaat.
  Poeptaarten gooien.
  Abortus en euthanasie: gebruik maken van controverse om een basis te creŽren van loyalisten.
  De ketter het zwijgen opleggen: hersenoperatie, gevangenneming, verdovende middelen, tong uitsnijden, huurmoordenaar inzetten.
  De leider kruisigen zodat de beweging stopt.
  Het doel heiligt de middelen: gebruik alles maar wat je kunt bedenken om de tegenstander te stoppen.

  Logische onjuistheden  
Fouten die gemaakt worden in het gebruik van logica of discussietechnieken tijdens het argumenteren of debatteren.

Cirkelredenatie
Beschrijving: Aannemen wat moet worden bewezen.
Slagzin:  "Ik heb altijd gelijk, waarom zou ik er nu naast zitten?"
Voorbeelden:
  Tautologie (mannen zijn mannen, het is niet voorbij totdat het voorbij is, doofheid wordt veroorzaakt door gehoorverlies, alle vrijgezelle mannen zijn ongetrouwd, niets slaagt zo goed als succes, we hebben niets te vrezen dan de vrees zelf, dingen zijn zoals ze zijn omdat ze waren zoals ze waren, de ware betekenis van het leven is een betekenisvol leven, en meer van die 'dooddoeners'.): Natuurlijke selectie is 'survival of the fittest'; dit is te vertalen als 'survival of the survivors' of 'the fitness of the fit'. Levende organismen passen zich aan en kunnen daardoor overleven, maar hoe zijn ze aan dat vermogen gekomen? Natuurlijke selectie verklaart niet hoe al het leven kon evolueren uit een enkele cel.
  Index fossielen gebruiken om de aardlagen te dateren en vervolgens andere fossielen in die aardlaag dezelfde ouderdom toekennen.
  Het gebruik van overeenkomsten tussen verschillende organismen als een bewijs en als verklaring voor evolutie.
  De geologische kolom (ook wel tijdschaal genoemd) gebruiken als een beschrijving van evolutie en ook als bewijs ervoor.
  Aannemen dat bepaalde radioactieve halfwaardetijden altijd groot geweest zijn en die dan gebruiken om hoge ouderdom vast te stellen.
  Een bepaalde term bedenken en dan doen alsof het wat verklaart, bijvoorbeeld convergente evolutie, wat gebruikt wordt als verklaring en bewijs voor een Darwinistische oorsprong waar men overeenkomstige karakteristieken in verschillende organismen ziet.
Opmerking:De overtuiging dat de Bijbel de ultieme waarheid bevat wordt wel eens een cirkelredenatie genoemd. Je moet tenslotte aannemen dat de Bijbel de waarheid is om de waarheden van de Bijbel te kunnen accepteren. Je kunt geen absoluut bewijs aanhalen van buiten de Bijbel. Er is per definitie geen hogere autoriteit die Ďhet Woord van Godí kan bevestigen, behalve de God die in de Bijbel beschreven wordt. En dat is nu net waar het om draait. Het ultieme gezag moet zichzelf bewijzen en innerlijk samenhangend zijn. De Bijbel heeft die eigenschappen en is daarin uniek. (Wetenschappelijke feiten bewijzen de Bijbel niet, maar passen wel beter binnen het Bijbelse wereldbeeld, zoals op deze site al veelvuldig aangetoond is.) Andere wereldbeelden vallen echter ten prooi aan willekeur, onsamenhangendheid en onzekerheid. Je kunt namelijk niets weten als je geen ultieme standaard hebt.


Non-Sequiteur
Beschrijving:  "hieruit volgt niet..." Ė verwarring tussen oorzaak en gevolg. Verkeerde speculaties.
Slagzin:  "Red de wereld, koop een Suzuki Alto!"
Voorbeelden: 
  Hoe kunnen we verliezen als we zo oprecht zijn?
  Ga voor wereldvrede, steun de VN.
  Ik heb een bot gevonden, het moet wel een overgangsvorm zijn.

  Argumenteren dat evolutie onderwezen moet worden in scholen omdat het de kwaliteit van het wetenschappelijk onderwijs verbetert.
  Beweren dat, nu we de bouwstenen van het leven gevonden hebben, we zijn begonnen met het begrijpen van de oorsprong van het leven.
  Beweren dat het ontstaan en de evolutie van het leven gemakkelijk moet zijn geweest en dat er op veel plaatsen in het universum zo moet zijn gegaan, omdat het heel vroeg in de geschiedenis van de aarde begonnen is.
  Observatie a.: er is leven in extreme omstandigheden. Observatie b.: andere planeten hebben extreme omstandigheden.
Conclusie: Andere planeten kunnen leven bevatten.

Post Hoc
Beschrijving:  Na het feit, daarom vanwege het feit.
(post hoc, ergo propter hoc).
Slagzin:  "Het serveren van koffie in een vliegtuig veroorzaakt turbulentie."
Voorbeelden: 
  We hebben de strijd verloren omdat we het slechte teken van de komeet negeerden.
  De discipelen van Jezus: "Wie heeft gezondigd, deze man of zijn ouders, dat hij blind geboren is?" (Johannes 9:2)
  Ik nam die pil en toen voelde ik mij beter; het moet wel werken.
  De bomen bewogen en toen voelde ik de wind, dus wind wordt veroorzaakt door bewegende bomen.
  De zon komt altijd op wanneer onze haan gekraaid heeft; onze haan laat dus de zon opkomen.
  Wij zijn er, dus moet er evolutie geweest zijn.

Indirecte bewijsvoering
Beschrijving:  Aannemen dat bepaalde bewijzen verwant zijn aan elkaar.
Slagzin:  "Waar was jij op 11 september?"
Voorbeelden: 
  Astrologie.
  Zonnevlek cycli verbinden met de aandelenmarkt.
  Het 'gezicht' op Mars.
  Documentaires die doen vermoeden dat het Apollo programma een vervalsing was en dat de Amerikanen nooit op de maan geweest zijn.
  Fossielen van apen die worden gebruikt om afstamming van mensen te bepalen.
  Fossiele paarden die in een voor evolutie gunstige volgorde geplaatst worden.
  Chemische verbindingen in een meteoriet, die verondersteld wordt van Mars te komen, zien als bewijs voor leven buiten de aarde.
Opmerking:  Dit soort bewijs kan gebruikt worden in een rechtszaak, maar moet met zeer grote zorg behandeld worden en gezien worden binnen de context van andere bewijsvoering. Het zou er de oorzaak van kunnen zijn dat een onschuldig persoon jaren lang de gevangenis in gaat. Het wordt pas echt gevaarlijk als het wordt gedreven door een fanatiek geloof.


De of-of fout
Beschrijving: Slechts twee mogelijke alternatieven laten zien, terwijl er ook nog andere mogelijkheden zijn (vals dilemma).
Slagzin:  "Ligt het aan jou of ben ik nou gek?"
Voorbeelden: 
  Religie of wetenschap. De twee kunnen heel goed samengaan.
  Rechts denkend of links denkend. Er zijn ook andere denkrichtingen.
  Het kind met het badwater weggooien. Er zijn dan niet voldoende alternatieven overwogen.
  Als ik mijn tegenstander in een kwaad daglicht kan zetten, ben ik van alle blaam gezuiverd. Het is hij of ik.
  Ik ben een goed mens, ik heb nooit iemand vermoord.
  "Er zijn twee soorten mensen in deze wereld..."
  Molecuul-naar-mens evolutie of onveranderlijke soorten.
  AtheÔsme of jonge-aarde creationisme.
  Evolutie is wetenschap, schepping is religie: "Evolutie gebruikt wetenschappelijke argumenten en creationisme gebruikt religieuze argumenten."
  We kunnen Intelligent Design niet mengen met wetenschap, anders zouden we elke religie zijn scheppingsmythe moeten laten onderwijzen (daarmee aannemend dat alle wetenschappelijke verklaringen even objectief zijn en alle religieuze verklaringen even subjectief).
  Darwins denkfout: ůf alles is ontworpen ůf niets is ontworpen. Of God heeft mijn neus geschapen en elke regendruppel die valt gepland, ůf er is geen God. In een brief aan Lyell, schreef hij: "Zul je me eerlijk vertellen (en ik zou je zeer erkentelijk zijn) of jij gelooft dat de vorm van mijn neus (wee mij!) was voorbestemd en 'bestuurd door een intelligente oorzaak?' "  Aan J.D. Hooker schreef hij, "Dat elke variatie die ooit heeft plaatsgevonden voorbestemd is voor een bepaald doel, kan ik net zo min geloven als dat de plek waar elke regendruppel valt specifiek bestemd is."
Opmerking:  Sommige dingen zijn wel of-of (zoals jongens of meisjes, bits in een computer die 1 of 0 zijn). Sommige dingen zijn grotendeels het een of het ander, slechts een paar mogelijkheden met heel weinig uitzonderingen.
Maar dat moet je aantonen, niet aannemen.

Personificatie
Beschrijving:  Voorstelling van een dier, zaak of een begrip als persoon
Slagzin:  "Moeder natuur is zeer inventief."
Voorbeelden:
  Moleculen verzamelden zichzelf tot primitieve proteÔnen en gingen zich vermenigvuldigen.
  Toen het niet langer veilig was op de grond, evolueerden zij vleugels en werden vogels
en meer van dat soort opmerkingen (vissen evolueerden kieuwen, vogels ontwikkelden veren, vleermuizen vonden sonar uit, primitieve cellen vormden membranen, enz.)
  Evolutie voorstellen als een klungelaar, die lukraak wat onderdeeltjes bij elkaar zoekt om zo nu en dan met iets nieuws op de proppen te komen.
  "Wij beginnen net met het bestuderen van de biochemie; evolutie heeft miljarden jaren de tijd gehad om te oefenen." (Carl Sagan, Cosmos)
  Zelfzuchtige genen (een idee van Richard Dawkins).
Opmerking:  Personificatie is een mooi artistiek en literair mechanisme, maar een slecht argument;
het draait je een rad voor de ogen.

Gelijkenissen
Beschrijving:  Allerlei parallellen trekken maar de verschillen negeren.
Slagzin:  "Een waarheid als een koe."
Voorbeelden: 
  Een miljoen apen die op een miljoen typemachines typen zouden, als je ze maar genoeg tijd geeft, de werken van Shakespeare kunnen reproduceren.
 
Richard Dawkins probeert in The Blind Watchmaker natuurlijke selectie te illustreren met een knap geschreven computerprogramma.
  Thermodynamica: toename in complexiteit in biologische evolutie vergelijken met de groei van kristallen of het louteren van metalen door verandering van temperatuur.

  Koldervergelijkingen: zo glad als een paling in een emmer snot; dat slaat als een tang op een varken.
  Het principe van Barr: "Een groep wetenschappers vragen om een theorie te herzien is als een groep agenten vragen om de wet te herzien."
  Vergelijkingen die essentiŽle verschillen weglaten. De volgende zijn daadwerkelijk gebruikt in schepping-evolutie debatten of anti-schepping retoriek:  David Morofka, in een debat: "Is het echt onwaarschijnlijker dat een vogel van een dinosaurus stamt, dan dat een vogel uit een ei komt?" - Later in hetzelfde debat: "Het bekritiseren van evolutie omdat er gaten zitten in het fossielenverhaal is niet logischer of overtuigender dan het bekritiseren van de medische wetenschap omdat er gaten zitten in ons vermogen om zieken te genezen." - Jared Diamond: "Men kan net zo min biologie beheersen en tegelijkertijd het feit van evolutie ontkennen als dat men scheikunde kan begrijpen en tegelijkertijd weigeren het bestaan van atomen te erkennen." - William Howells: "Evolutie is een feit, net als spijsvertering." - Ben Bova: "Vol te houden dat Genesis ingevoegd kan worden in biologieboeken en net te doen alsof religieuze mythologie biologische fenomenen kan verklaren, is zo ongeveer het zelfde als geloven dat je van stro goud kunt weven."
Opmerking:  AnalogieŽn zijn bruikbaar om toespraken op te vrolijken, maar zouden niet moeten worden gebruikt om iets te bewijzen.

Reduceren
Beschrijving:  Het terugbrengen van een ingewikkeld concept tot een aantal eenvoudige onderdelen, alsof dat het geheel zou representeren.
Slagzin:  "Woorden zijn gebakken lucht..."
Voorbeelden: 
  Een muziekcriticus beschreef een strijkkwartet van Beethoven als "Paardenhaar dat over kattendarmen schraapt."
  Je bent wat je eet (neem nog een hapje kip, rund of ei).
  Het menselijk lichaam is slechts koolstof, waterstof, zuurstof, stikstof, een beetje fosfor en wat sporen van mineralen.
  De grondwet is maar een stukje papier.
  Een vogel is de manier waarop een ei een ander ei maakt.
  Een organisme is slechts de manier waarop een gen een ander gen maakt. (Richard Dawkins).
  Religie is slechts de poging van een mens om mysterieuze fenomenen als bliksem te verklaren.
  De persoonlijkheid van een mens is de som van alle neurotransmitter interacties in de hersenen.
  Thomas Hobbes: alle sociale interacties, inclusief ethiek en moraal, kunnen worden gereduceerd tot de zoektocht naar genot en het ontwijken van pijn.
  Evolutionaire speltheorie: zelfverloochening en samenwerking zijn bijzondere producten van sociale interacties die voortkomen uit natuurlijke en seksuele selectie; de principes gelden gelijkwaardig voor bacteriŽn, fruitvliegjes en mensen. "De cosmos is alles wat is, ooit is geweest en altijd zal zijn." (Carl Sagan, Cosmos)
Opmerking: Een standaard techniek in wetenschappelijke verklaringen is het maken van een model, of het reduceren van een complex fenomeen tot een ideale situatie of vereenvoudigde onderdelen die beter geschikt zijn voor wiskundige berekeningen. Newton verving bij het uitwerken van de wet van de zwaartekracht een lichaam in een baan door een puntmassa. Geen enkele wetenschappelijke theorie zou echter juist of compleet moeten worden beschouwd, tenzij het met een acceptabele mate van benadering kan worden verenigd met de werkelijke wereld, zodat het zowel bruikbaar als corrigeerbaar is. De fout bij het reduceren ligt in het aannemen dat de onderdelen de essentie van het geheel vertegenwoordigen en dat er niets anders overwogen hoeft te worden. Zoals de visie van Thomas Hobbes die de mens slechts als een machine ziet die onderworpen is aan natuurkundige wetten. Natuurlijk beantwoorden onze lichamen aan de wet van de zwaartekracht, maar zijn kwaliteiten als eerlijkheid, logisch denkvermogen of zelfverloochening reduceerbaar tot materiŽle substanties? Zoals hij het ziet wel, maar zo'n voorstelling ondermijnt zijn eigen rationaliteit en daardoor de betrouwbaarheid van zijn filosofische systeem.
(zie Zelfverwijzing)

Autoriteit
Beschrijving: Vertrouwen op een al of niet bestaande autoriteit, zonder rekening te houden met logica of bewijzen.
Slagzin:  "Maar dr Spock zegt..."
Voorbeelden: 
  Tv-reclame: "Vier van de vijf dokters bevelen dit product aan" ingesproken door "voedseldeskundige Prof. Dr. Huppeldepup." Vier van vijf? Welke vijf dokters zijn hiervoor geselecteerd?
  "Vertrouw mij nou maar."
  Uitlatingen die gedaan worden zonder enige ondersteuning: "De dagen van Genesis zouden net zo goed lange perioden geweest kunnen zijn ... Deze steen is 50 miljoen jaar oud."
De wet van Hiram: Als je maar genoeg experts raadpleegt kun je elke mening bevestigen.
Suggestie:  Gebruik autoriteit als een steun in de rug, niet als fundament. Overweeg: ligt wat hij zegt buiten zijn vakgebied? Zijn er net zo veel autoriteiten die het niet met hem eens zijn? Wordt zijn visie ondersteund door verder onderzoek? Wordt hij in de juiste context aangehaald? Zaten er geen drukfouten in de aanhaling? Of had hij het gewoon bij het verkeerde eind? (Niemand is perfect)


Extrapolatie
Beschrijving: Aannemen dat de trend zich doorzet. Denken dat iets altijd zo gegaan is en altijd zo zal gaan als het nu gaat.
Slagzin:  "Zo gaat ie goed, zo gaat ie beter, alweer een kilometer."
Voorbeelden: 
  De verandering in snavels van vinken is een bewijs voor moleculen-naar-mens evolutie (Gemakshalve het feit negeren dat de snavels ook weer terug veranderen, afhankelijk van het klimaat.) Dit is net zoiets als aannemen dat je over twintig jaar miljonair bent omdat er een kleine opgaande lijn in de beurs zit.
  Beweren dat de wetenschap ons al zoveel schijnbaar onmogelijke staaltjes heeft geleverd, dat er ook nog wel een verklaring zal komen voor de oorsprong van het leven en het mechanisme van opwaartse evolutie.
  Extrapoleren van een aminozuur dat gevonden is in een meteoriet, naar de oorsprong van het leven.
  Natuurlijke selectie plaatsen voor zelfreplicatie.
  Uit bepaalde chemische stoffen in een meteoriet, die wordt verondersteld van Mars te komen, afleiden dat Mars ooit leven bevatte.
  Uit de mogelijkheid van een hete kern van de maan Europa afleiden dat er misschien wel leven is onder een oceaan. (Vergelijk het vroegere geloof dat er dinosauriŽrs op Venus waren vanwege het wolkendek, voordat vastgesteld werd dat het oppervlak een temperatuur heeft van gemiddeld 480 graden Celsius.)
  Radiometrische datering bewijst dat de aarde 4.6 miljard jaar oud is. (Radioactiviteit werd ontdekt in 1896; dan zouden we radioactief verval nog maar minder dan 0.00001% van de veronderstelde leeftijd van de aarde meten. Hoe betrouwbaar is dat?)


Statistieken
Beschrijving:  Het misbruiken van statistieken en grafieken om een wetenschappelijk betrouwbaar over te komen.
Slagzin:  "De statistieken liegen er niet om..."
Voorbeelden: 
  Opiniepeilingen.
  Een grafiek overdrijven of juist minder duidelijk maken.
  Te weinig meetpunten (interpolatie komt dan niet goed of onbetrouwbaar uit).
  20% van alle fatale ongelukken worden veroorzaakt door dronken bestuurders, 80% is dus nuchter; dan is het 4x zo veilig om dronken achter het stuur te zitten.
  Als ťťn vrouw er negen maanden over doet om een baby te produceren, dan zouden negen vrouwen het in ťťn maand moeten kunnen.
  Maandag werd jan dronken van gin en spuitwater, dinsdag werd hij dronken van wodka en spuitwater, woensdag van jenever en spuitwater. Conclusie: van spuitwater wordt je dronken.
  "Merk X pijnstiller heeft 650 milligram, merk Y heeft 700 milligram. ONS merk heeft 800 milligram!"  (Wat is het actieve ingrediŽnt bij elk product? Is meer ook beter?)
  Het publiceren van de resultaten van een radiometrische datering, zonder de foutmarges en zonder alle volkomen afwijkende meetresultaten.


Het beste dat we hebben...
Beschrijving: De beste theorie is daarom nog niet een goede theorie.
Slagzin:  "Van twee kwaden de beste kiezen."
Voorbeelden: 
  "De Big Bang theorie heeft misschien problemen, maar het is wel de beste theorie die we hebben," zei een astronoom bij een radio talkshow, nadat een beller een aantal ernstige problemen van de theorie had opgesomd.
  "We hebben niet alle antwoorden, maar de wetenschap is het beste gereedschap wat we hebben."
  "Evolutie [is] een theorie die universeel geaccepteerd is, niet omdat hij logisch samenhangend bewezen kan worden als waarheid, maar omdat het enige alternatief, speciale schepping, duidelijk ongeloofwaardig is." (D.M.S. Watson, 1929).
  "... het legt een aanzienlijke druk op het bevattingsvermogen om aan te nemen dat fijn uitgebalanceerde systemen zoals bepaalde zintuiglijke organen (het oog van gewervelden, of een veer van een vogel) zouden kunnen worden verbeterd door willekeurige mutaties. Dit is zelfs nog meer het geval bij sommige ecologische kettingreacties (het beroemde geval van de yucca mot, e.d.). Echter, zij die bezwaren hebben tegen willekeurige mutaties, zijn tot nu toe niet in staat geweest om enige alternatieve verklaring naar voren te brengen die werd ondersteund door substantieel bewijs."
(Ernst Mayr).

De bewijslast verplaatsen
Beschrijving: Vergeten dat het jouw verantwoordelijkheid is om je bewering te bewijzen, niet die van je tegenstander om het tegendeel te bewijzen.
Slagzin:  "Bewijs maar eens dat ik ongelijk heb, ha!"
Voorbeelden: 
  Verwachten van je tegenstander dat hij een universeel negatief bewijst: Kun jij bewijzen dat Sinterklaas niet bestaat? Dan moet hij bestaan.
  Ben jij ooit een Mormoon geweest? Hoe kun je dan weten of het niet de ware kerk is?
  Een vreemde theorie lanceren en dan van de critici vragen te bewijzen dat het niet klopt.
  Van een creationist verwachten dat hij met een beter model komt, anders heeft hij niet het recht om evolutie te bekritiseren.
  Een evolutionist die de vraag van de oorsprong van het leven en het universum ontwijkt en vervolgens van een intelligent design aanhanger verwacht dat hij een antwoord heeft op de vraag: "Wie ontwierp de ontwerper?"
  Beweren dat creationisme een onconventionele theorie is die bewijs nodig heeft, terwijl Darwinisme (dat beweert dat al het leven afstamt van primitievere levensvormen en nog steeds verder evolueert) een laatkomer is in de geschiedenis van de wetenschap en nog nooit bewezen is, noch kan het bewezen worden.


Zelfverwijzing  het zichzelf weerleggende argument.
Beschrijving:  Het argument bewijst zijn eigen tegendeel.
Slagzin:  "Hij viel uit zichzelf, ik gaf alleen maar een duwtje."
Voorbeelden: 
  Relativisme: Niets is absoluut. (Is dat absoluut waar?)
  Logisch positivisme: Alleen principes die proefondervindelijk verkregen zijn, zijn juist. (Is dat principe proefondervindelijk verkregen?)
  Materialisme: Alleen de dingen die natuurkundig en scheikundig bepaald kunnen worden, bestaan. (Is die gedachte alleen ontstaan door natuurkundige en scheikundige processen? Hoe weet je dan dat het waar is?)
  Chemische evolutie: Als ik nou een manier kon bedenken om mijn miljoenen kostende laboratoriuminstrumenten leven te laten produceren, dan zal ik bewezen hebben dat er geen intelligentie nodig was in het begin.
 
Digitale evolutie: Als ik deze computer nou maar zo kon programmeren dat hij digitale organismen laat evolueren door natuurlijke selectie, dan zal ik bewezen hebben dat er geen intelligentie nodig was in het begin.
 
Zelfzuchtige genen: Een mens is een strategie van zelfzuchtige genen om zichzelf te reproduceren. (Hoe weetje dat dit idee niet een strategie van de genen was om zichzelf te reproduceren?)
  Maya: Alles is een illusie. (Hoe weet je dan of jouw filosofie niet de illusie is en de realiteit echt?)
  Filosofische systemen die rationaliteit ontkennen, maar worden onderwezen door gebruik te maken van logische bewijsvoering: bvb. Hobbes, Locke, atomisme, materialisme, evolutionaire sociobiologie.
  Wetenschap is een zelfcorrigerend proces dat nooit steunt op dogma, maar altijd onderworpen is aan weerlegging van zijn meest gekoesterde veronderstellingen. (zoals evolutie?) Natuurlijk niet! Evolutie is een feit!


  Rookgordijnen  
Pogingen om het uitgangspunt van een argument te ontwijken.

Neutraal terrein
Beschrijving:  Neutraal gebied bestaat niet, al lijkt het redelijk en is het erg verleidelijk. Door je neutraal op te stellen kies je ook: je kiest ervoor om de Bijbel niet als absolute waarheid te accepteren, totdat het 'bewezen' is. Maar je moet de waarheid van het Woord als uitgangspunt nemen om het te kunnen aantonen (het wezen van ultiem bewijs).
Slagzin:  "De feiten, alle feiten en niets dan de feiten"
Voorbeelden: 
  Jij doet je bijbel aan de kant en ik mijn evolutietheorie en dan gaan we eens alle feiten op een rijtje zetten. - Dit werkt niet, want je hebt uiteindelijk een ultieme standaard nodig om de feiten te interpreteren.
  Laat de feiten maar voor zichzelf spreken! - Feiten 'spreken' niet, ze 'zijn' alleen maar. Feiten moeten geÔnterpreteerd worden aan de hand van een wereldbeeld.
  Kunnen God en evolutie niet samengaan? - Jezus: "Wie niet met mij is, is tegen mij, en wie niet met mij samenbrengt, drijft uiteen." Je moet concessies doen om de twee te kunnen verenigen. Evolutie is een proces waarbij veel materiaal verspild wordt; God verspilt niets. Evolutie heeft veel tijd nodig; een natuurlijke lezing van de Bijbel biedt geen ruimte voor zoveel tijd. De volgorde van het ontstaan van dingen volgens evolutie is anders dan de scheppingsvolgorde in Genesis. Enzovoort.
  Verdedig je bijbel maar zonder hem open te doen. - Onmogelijk, de Bijbel bewijst zichzelf. Het Boek der boeken is de Ultieme Standaard, het meest logische uitgangspunt, omdat het zichzelf bewijst.

Ad Hominem
Beschrijving:  Tegen de mens, de tegenstander aanvallen in plaats van zijn argument.
Slagzin:  "Ik heb gelijk, want jij bent een sukkel!"
Voorbeelden: 
  Met modder gooien: Mijn tegenstander zegt dat hij helemaal voor recht en gerechtigheid staat, maar hij is wel gearresteerd voor naaktlopen... 52 jaar geleden.
  Mijn tegenstander in dit debat is een bekende activist voor religieus recht.
  Beweren dat creationisten normaal gesproken ultraconservatieve, antie-vrije-keus, fanatieke homofoben zijn.
  Je tegenstander ervan beschuldigen dat hij verkeerd aangehaald heeft, terwijl dat niet zo is.
  Je tegenstander als leugenaar bestempelen.
  Zijn motieven in twijfel trekken. Hij wil gewoon zijn kleine koninkrijkje beschermen.
  Je tegenstander overschreeuwen.
  De opleiding, graad of afstamming van je tegenstander in twijfel trekken.
  "Kan er iets goeds komen uit Nazareth?"
  Richard Dawkins: "Ik werd uitgedaagd om een voorbeeld te produceren van een evolutionair proces dat de hoeveelheid informatie in een genoom doet toenemen. Dat is een vraag die niemand anders dan een creationist zou stellen."
  Darrow tegen Bryan in de Scopes rechtszaak: "Jij beledigt iedere man van wetenschap en kennis in de wereld omdat hij niet gelooft in jouw dwaze religie."


Ontwijken
Beschrijving:  Proberen te ontwijken waar het werkelijk om draait; van onderwerp veranderen of dingen anders definiŽren, zodat de betekenis verwatert.
Slagzin:  "Hť kijk, daar vliegt een dood vogeltje!"
Voorbeelden: 
  Een van de meest destructieve discussietrucs die er zijn; de dooddoener. "Jij hebt jouw mening en ik de mijne; laten we het gewoon oneens zijn..." Ė "We zullen er wel nooit uitkomen." Ė "Laten we er maar over ophouden."
  De oppositie negeren: lesboeken die evolutie presenteren alsof niemand, waar dan ook, wanneer dan ook, ooit iets anders heeft geloofd of ooit een andere wetenschappelijke verklaring had dan het Darwinisme.
  In The Origin of Species had Darwin het over alles behalve de oorsprong der soorten.
  In vele schepping vs. evolutie debatten hebben evolutionisten hun tijd besteed aan het praten over religie en filosofie, in plaats van de bewijzen voor evolutie.
  Om te voorkomen dat zij de geestelijken beledigen, ontkennen sommige Darwinisten dat ze geloven dat de mens afstamt van de apen, maar zeggen liever dat apen en mensen "een gemeenschappelijke voorouder" hadden. Daarmee ontwijken ze gemakshalve dat een voorouder van apen en mensen toch echt wel aapachtig moet zijn geweest.
  Tijdens een vraag en antwoord sessie na een debat, werd Dr. John Patterson gevraagd (nadat hij de hele avond duidelijk het argument van Dr. Gish's over de tweede hoofdwet van de thermodynamica had genegeerd), of hij, of iemand uit het publiek het kon weerleggen. Dr. Patterson (die een expert is op het gebied van de thermodynamica) reageerde als volgt: "Nou, laat mij daar voor passen. Hoe beantwoord je een vraag die geen vraag is?"


Lokaas
Beschrijving: Een andere richting inslaan door de tegenstander iets voor te houden waar hij op zou kunnen reageren, ťťn van zijn stokpaardjes bijvoorbeeld, teneinde het hete hangijzer te ontwijken.
Slagzin:  "Geef jij de waakhond een stuk worst, dan loop ik achterom."
Voorbeelden: 
  Dit debat gaat niet over evolutie, maar over de scheiding tussen kerk en staat.
  Bij een debat over de wetenschappelijke waarde van evolutie, probeerde Dr. Russell Doolittle herhaaldelijk om Dr. Duane Gish publiekelijk te laten zeggen hou oud hij dacht dat de aarde was, waarschijnlijk om zijn tegenstander als een extremist af te schilderen.
  Tegenstanders van Intelligent Design verbergen zich vaak achter beweringen als "de regels van de wetenschap" in plaats van de problemen met het Darwinisme het hoofd te bieden.


Dubbelzinnigheid
Beschrijving:  Verwarring zaaien door het verschuiven van de betekenis van woorden.
Slagzin:  "Bij het aansnijden van de taart ben ik altijd de grootste gemene deler."
Voorbeelden: 
  "Het hangt ervan af wat de betekenis van is is."
  Culten die Christelijke termen herdefiniŽren, zoals de Mormonen: Ja hoor, wij geloven in redding door genade en geloof. (Wat betekent dat je jezelf kunt opwerken naar goddelijkheid.)
  Moderne interpretatie van klassieke literatuur: "to be or not to be" van Shakespeare zien als de eeuwige worsteling van vrouwen voor hun rechten en acceptatie van lesbische vrijheid en het thuis verbouwen van wiet.
  "Evolutie is een feit, we begrijpen alleen het mechanisme nog niet."
  De voorwaarden voor het debat zo vaststellen dat je tegenstander per definitie geen poot heeft om op te staan.
  Het inlijven van een filosofisch naturalisme in de definitie van wetenschap: "Wetenschap is aan de basis een spel. Het is een spel met ťťn overheersende en definiŽrende regel: Regel #1: Laten we zien hoe ver en tot welke uitersten we het gedrag van het natuurlijke en materiŽle universum kunnen verklaren met gebruikmaking van alleen maar natuurlijke en materiŽle oorzaken, zonder een beroep te doen op het bovennatuurlijke." (Richard Dickerson).
  Evolutie is slechts een verandering over tijd; zie je verandering? Dan ben je een evolutionist, niks aan te doen.
  De termen macro-evolutie en micro-evolutie door elkaar gebruiken
(is ook extrapolatie Ė zie boven).
  Als gelijkheid in organen binnen je aannames van evolutionaire afstamming past, dan noem je ze homoloog. Als dat niet zo is noem je ze analoog.
  De definitie van natuurlijke selectie aanpassen, zodat het beter past in je verhaal.
  "Evolutie is een feit, geen theorie; het is echt gebeurd." (Carl Sagan, Cosmos, na een geval van micro-evolutie te hebben besproken) - blijkbaar moeten we onderscheid maken tussen Evolutie en evolutie. Dat is echter wel lastig te onderscheiden als je het woord aan het begin van de zin zet.
De wet van Truman: Als je ze niet kunt overtuigen, moet je ze verwarren.

Vogelverschrikker (stropopargument)
Beschrijving:  Een karikatuur maken van het argument van je tegenstander (zodat hij er belachelijk uit gaat zien), zwakke punten sterk benadrukken of zwakke vertegenwoordigers van een stelling aanvallen.
Slagzin:  "Och, had ik maar hersens."
Voorbeelden: 
  Mijn tegenstander gelooft dat God het universum maakte op 23 oktober, 4004 voor Chr. om 9 uur 's morgens.
  TV debatten die een geslepen redenaar met een gladde babbel tegenover een stamelende zielenpoot zetten.
  TV dialogen van 5 experts tegen ťťn idealist.
  Het standpunt van je tegenstander doortrekken tot in het absurde: "Ben je tegen legalisering van softdrugs? Straks moeten we voor elk flesje neusdruppels, doosje aspirine of buisje bruistabletten naar de dokter voor een recept!"
  "Sta jij achter Intelligent Design?  O, nou, dan moeten we straks zeker elke keer als we iets niet begrijpen allemaal naar het laboratorium om te bidden..."
  PBS Evolution TV serie, Sept. 2001, negeerde alle wetenschappelijke bezwaren tegen evolutie en portretteerde de enige tegenstanders als religieuze fundamentalisten; in het bijzonder Christenen die de Bijbel letterlijk nemen.
  Een geoloog die in de Grand Canyon werkte vertelde een verhaal van een vrouwelijke toerist die tegen hem uitviel: "Jij, atheÔst! Hoe durf je daar te staan en te beweren dat deze prachtige canyon niet precies zo is als God hem gemaakt heeft!" (Deze visie ben ik overigens onder creationisten nog niet tegengekomen en neem zelf aan dat de Grand Canyon ontstaan is na de zondvloed.) Zich tot zijn publiek wendend, zei hij: "Dat is nou de hele argumentatie tegen evolutie!"
Suggestie: Iedereen kan een vogelverschrikker omduwen. Zorg dat je argumenten de beste zijn die er beschikbaar zijn en blijf zoveel mogelijk weg bij vage argumenten.


Kaartsteken
Beschrijving: Alleen maar de punten vermelden die in je voordeel zijn en de rest negeren.
Slagzin:  "Pak een willekeurige kaart."
Voorbeelden: 
  Selectieve verslaggeving.
  Slimme productvergelijkingen die het accent leggen op het positieve van het eigen product en het negatieve van het concurrerende product.
  Brute IsraŽlische soldaten laten zien die arme zielige Palestijnse vrouwen en kinderen opp