Waar eindigen de feiten en begint de fictie? Bijvoorbeeld in de volgende artikelen over sterren in een gaswolk: BBC News en Galex. Een vergelijkbare situatie vinden we in artikelen over de evolutie van de placenta: Science Daily en Live Science. Je zou beide gevallen kunnen zien als een 'kip en ei verhaal': wat was er eerder de ster of de nevel, de placenta of het ei? Volgens de onderzoekers van een sterrenstelsel, M83 genaamd, worden er in de rand van het stelsel jonge sterretjes geboren. Dat is een aanname, niemand kan dichtbij genoeg komen of lang genoeg wachten om de sterren te zien vormen. Overigens bevat naar hun eigen zeggen elke pixel in de foto mogelijk honderden tot duizenden sterren. Wat maakt ze er dan zo zeker van dat daar sterren zijn, laat staan geboren worden? Vervolgens verbazen de wetenschappers zich erover dat het in de rand van het stelsel gebeurt, waar ze het helemaal niet verwacht hadden. Er zou daar niet genoeg materiaal zijn voor nieuwe sterren. Toch vonden ze daar het 'spul' waarin sterren volgens hen gevormd worden. Toen kwam de pure fictie: "De astronomen speculeerden dat de jonge sterren die gezien zijn in de uiterste regionen van M83, gevormd konden zijn onder omstandigheden die lijken op die van het vroege universum, een tijd dat de ruimte nog niet verrijkt was met stof en zwaardere elementen. Maar dit proces wordt niet goed begrepen." Ja, nogal wiedes. Het ontstaan van sterren is niet iets dat wordt waargenomen, maar wordt geacht plaats te vinden. Dus worden er manieren verzonnen waarop het 'zou kunnen' plaatsvinden. Toch hoor je dan een wetenschapper zeggen: "Het is absoluut verbijsterend dat we zo'n enorme hoeveelheid jonge sterren vinden..." Plotseling is het geen vraag meer, maar een weet.
  Dan die placenta's en eieren. Wetenschappers (en journalisten) gebruiken de term "vinden" en "ontdekken" regelmatig in verband met dingen die eigenlijk slechts theorie zijn. Zo ook hier. "Zij ontdekten dat de placenta in twee verschillende stadia ontwikkelt. In het eerste stadium... activeren de cellen van de placenta hoofdzakelijk genen die zoogdieren gemeen hebben met vogels en reptielen. Dit doet vermoeden dat de placenta oorspronkelijk geëvolueerd is door genen die een nieuwe bestemming kregen en die door de vroege zoogdieren geërfd zijn van hun directe voorouders toen ze 120 miljoen jaar geleden verschenen." De placenta is volgens hen ontstaan uit het vlies aan de binnenkant van een eierschaal. Zo stappen ze over van een ontdekking naar pure speculatie. In het tweede stadium gaat de ontwikkeling per soort anders. Logisch, zeggen ze, omdat elk dier een andere set genen "nodig heeft". Is het 'nodig hebben' dan gekoppeld aan de evolutie ervan? Ja, want "een zwangere orka heeft andere dingen nodig dan een muis, waardoor ze met verschillende hormonale oplossingen moesten komen om hun problemen op te lossen." Dus evolutie 'verzon' oplossingen... Ik dacht dat een proces niet kon denken... Maar, dit is blijkbaar toch de verklaring, want die twee verschillende zwangerschappen hebben toch echt verschillende placenta's nodig. De onderzoekers hebben echter niets zien evolueren, ze nemen het gewoon aan. De verhalen over hoe het gegaan zou zijn worden erbij verzonnen. De zoogdieren "vonden" gewoon nieuwe manieren om dezelfde genen te gebruiken. Toch zul je ze regelmatig horen zeggen dat ze geen idee hebben hoe het precies gegaan is. "Wetenschappers hebben ook geen idee, voor zover het evolutie betreft," lezen we aan het begin van het artikel van Live Science, maar verderop: "De placenta is zo'n verbazingwekkend complexe structuur, en het komt alleen bij zoogdieren voor, maar we hadden geen idee wat de evolutionaire oorsprong was." Nu wel dan? "Er is nog veel onbekend. De placenta van zoogdieren vindt zijn oorsprong in een cel... waar dat type cel vandaan kwam kunnen we slechts raden. Dus blijven we zoeken naar iets in het genoom, om een begrip te krijgen van hoe het tot stand is gekomen."

Een vogelverschrikker omver gooien is niet zo moeilijk, maar wat nu als ze zo levensecht zijn dat je ze niet herkent als vogelverschrikkers (zie de lariedetector voor het 'vogelverschrikker' argument). De Intelligent Design beweging wordt regelmatig ten onrechte belachelijk gemaakt door naturalisten, maar de doorsnee leek doorziet hun argumenten vaak niet. Je zou ook verwachten dat in wetenschappelijke (lees: objectieve) documenten verschillende uitgangspunten die gebruikt worden bij het zoeken naar verklaringen (ID en naturalisme bijvoorbeeld) een eerlijke kans krijgen. Beter nog: dat de tegenstander van jouw standpunt ook zijn zegje kan doen. Echter, geen van beide benaderingen vinden we in de meest recente editie van Nature, waarin Matthew Bennett and Jeff Hasty Intelligent Design alleen maar in een negatief daglicht stellen.¹
De twee wetenschappers beschouwden een experiment dat beschreven wordt in hetzelfde nummer, waarbij een team van Europese genetici een genetisch netwerk hadden gemanipuleerd om te zien hoe dit de 'evolutie' (lees: verandering) van de genen zou beïnvloeden. Ze lieten eiwitten met elkaar reageren die dat normaal niet zouden doen.²  Als je het woord 'evolutie' leest wordt overigens niet altijd gepraat over het evolueren van een vis in een reptiel, maar een onbevangen lezer zou dat verband wel kunnen leggen (wat meestal ook gebeurt - en ook in de wetenschappelijke lectuur is niet altijd duidelijk wat men op een bepaald moment precies bedoelt met 'evolutie'). Er ontstonden bij het experiment geen nieuwe structuren, functies of organellen. Ze bevestigden alleen "de mogelijkheid dat organismen kunnen evolueren door de architectuur van hun genetische netwerk te veranderen." Dus van 'macro evolutie' was zeker geen sprake. Bennett en Hasty vonden dit echter een prachtige aanleiding om ID een "populaire misvatting onder de tegenstanders van de evolutietheorie" te noemen. Volgens hen was met dit experiment bewezen dat er niet zoiets bestaat als 'onherleidbare complexiteit'. Deze term is door Michael Behe voor het eerst gebruikt in zijn boek Darwin's Black Box. Het houdt in dat sommige biologische structuren zo ingewikkeld in elkaar zitten dat ze onmogelijk zonder bewust, intelligent ontwerp kunnen zijn ontstaan. De twee vonden de vergelijking met klokken en elektronische circuits maar belachelijk, want die zijn er toch voor gemaakt om vervangen te moeten worden wanneer ze kapot gaan. Zo werkt de economie. Nee, biologische 'machines' worden alleen maar zo genoemd omdat het ter wille van de 'instructie' af en toe wel handig is om ze zo te zien. De natuur kan het zich niet veroorloven om bij de eerste de beste deuk total loss te zijn. Organismen moeten "willekeurige mutaties, verwijderingen en recombinaties kunnen verdragen." Het experiment toonde volgens hen aan "hoe robuust de genetische code kan zijn."

Een artikel op nu.nl laat geen twijfel bestaan: "De oudste nog levende boom is een 9550-jarige Spar. De naaldboom staat in het Centraal-Zweedse district Dalarna..." Ja, want onderzoekers "hebben de exacte leeftijd van de spar vastgesteld door koolstof in het hout te analyseren." Dus daar kunnen we niet meer omheen. De aarde is toch ouder dan 6000 jaar en we kunnen het verslag van Genesis met een korreltje zout nemen. Of niet? God weet zelf toch wel hoe Zijn schepping in elkaar zit? De feiten van de natuur kunnen Gods woorden daarom niet tegenspreken. De scheppingsgeschiedenis in Genesis en de daarop volgende geslachtsregisters laten niet toe dat de aarde veel meer dan 6000 jaar oud is (sommigen denken hooguit 10.000 jaar, op basis van 'gaten' in de geslachtsregisters). Het lijkt echter vast te staan: de C-14 methode is een beproefde manier om de ouderdom van eens levende organismen te bepalen. Daar zijn de meningen echter over verdeeld. De C-14 methode is gebaseerd op het principe van radioactief verval. Een bepaald percentage van het koolstof in de natuur is radioactief. Normaal heeft een koolstofatoom 6 protonen en 6 neutronen. Radioactief koolstof heeft 6 protonen en 7 neutronen (C-13) of 8 neutronen (C-14). Een radioactief koolstofatoom 'vervalt' vanzelf naar N-14 (een neutron verandert in een proton) en de snelheid van dat verval is bekend: na 5730 jaar is de helft van het C-14 verdwenen. Nog eens 5730 jaar en de helft van die helft is ook verdwenen. Zo kun je theoretisch uitrekenen hoe lang geleden een organisme is gestopt met het opnemen van C-14. Mits je precies weet hoeveel C-14 er aanwezig was aan het begin van het proces en mits dat proces altijd met dezelfde snelheid gegaan is. (Men meet eigenlijk de verhouding tussen C-14 en C-12) Maar daar zit hem nu net de kneep. Elk levend organisme neemt koolstof op, dus ook het radioactieve C-14. De hoeveelheid die opgenomen wordt is voor elk levend organisme even groot. Wanneer het organisme sterft, stopt de opname van koolstof (dus ook van C-14) en zal de hoeveelheid C-14 gaan afnemen (vervallen). Het probleem zit hem nu in de aannames. Men weet namelijk niet hoeveel C-14 er oorspronkelijk in de boom en in de atmosfeer zat. (De wetenschappers hebben overigens niet de leeftijd van een afzonderelijke boom bepaald maar van een wortelstelsel - zie dit artikel.) Men weet ook niet of de C-14 in het dode materiaal altijd even snel vervallen is. De delen van het wortelstelsel die de hoogste ouderdom opleveren kunnen stammen uit een tijd dat de wortels een veel kleinere hoeveelheid C-14 opnamen dan vandaag de dag het geval is. Als je aanneemt dat de opgenomen hoeveelheid C-14 over de gehele leeftijd van de wortels hetzelfde gebleven is, schat je ze veel te oud. Als het verval ergens in de afgelopen tijd sneller is gegaan (bijvoorbeeld tijdens de extreme omstandigheden van een wereldwijde overstroming: de zondvloed), dan schat je de wortels uiteraard ook te oud. In een Bijbels model was de hoeveelheid C-14 in de atmosfeer voor de zondvloed (in verhouding tot C-12) vele malen kleiner dan nu het geval is, omdat de aarde onder andere door een sterker magnetisch veld werd beschermd tegen de kosmische straling die de aanmaak van C-14 veroorzaakt. Als je gelooft dat de verhouding altijd hetzelfde geweest is, houd je dus geen rekening met extreme veranderingen die de aarde volgens de Bijbel heeft doorgemaakt. Een wortelstelsel zou een zondvloed kunnen overleven door, na losgewoeld te zijn, rond te drijven en zich naderhand weer ergens te nestelen. Ook vulkaangassen kunnen invloed hebben op de gemeten 'ouderdom'. Vulkaangassen bevatten ook kooldioxide, maar daarin is de koolstof niet radioactief. Tijdens de zondvloed moet er ook veel vulkanische activiteit geweest zijn, waardoor er veel niet-radioactief koolstof in de atmosfeer terecht gekomen is. Dat maakt het heel aannemelijk dat er een tijd lang in verhouding veel minder C-14 in de atmosfeer zat. Bomen zullen in die periode ringen gevormd hebben die veel ouder lijken dan ze zijn. Daar komt nog bij dat er voor de zondvloed veel meer koolstof in levende organismen geweest moet zijn, gezien de enorme hoeveelheid gefossiliseerd materiaal die nu in de aardlagen begraven ligt. De interpretatie van wat je meet is dus afhankelijk van wat je gelooft met betrekking tot vervlogen tijden. Sterker nog: de C-14 methode geeft ons vandaag de dag sterke aanwijzingen dat de aarde jong is. Zie ook dit artikel van Mike Riddle voor verdere studie (Engelstalig)

Wat hebben motten en ribkwallen met elkaar gemeen? Ze zetten wetenschappers voor een groot raadsel. De grootste uitdaging is nog wel het verenigen van deze wonderen van vernuft met een naturalistisch wereldbeeld. Hoe zou dit vanzelf moeten zijn ontstaan?

1) De mot: Hij weegt niet meer dan een blaadje papier, maar hij doet dingen die je een blaadje papier niet zult zien doen. Hij kan in het donker navigeren en in een paar nachten, met een snelheid van meer dan 50 kilometer per uur, over een afstand van 300 km precies de juiste plek vinden waar hij naartoe moet. Science Daily heeft een artikel over migrerende motten, die hoog in de lucht vliegen en lange afstanden afleggen om bij hun broedplaats te komen. Ze schijnen de juiste dag uit te zoeken om te gaan vliegen, teneinde de wind in hun voordeel te kunnen gebruiken. Dat is op zich nog niet zo bijzonder, maar wat de onderzoekers echt verbaasde was dat de motten niet aan de wind overgeleverd waren. De windrichting hoeft niet precies zo te zijn dat ze naar hun doel worden geblazen, want hoewel ze de wind gebruiken om hun snelheid te verhogen, komen ze ook op hun bestemming als de wind niet helemaal meezit. Ze compenseren tijdens hun vlucht en moeten dus beschikken over een soort kompas, vergelijkbaar met dat van migrerende vogels.

2) De ribkwal: Deze wonderbaarlijke wezens geven licht, hebben weefsels, ingewanden en een zenuwstelsel en zijn in 'honderden miljoenen jaren' niet veranderd (lees dit artikel van vorig jaar april nog maar eens). Als Darwins 'Stamboom van het Leven" al aan het verwelken was, is hij nu echt aan het verrotten. Aan de basis van de boom had het meest simpele leven moeten zitten, maar PhysOrg brengt ons een ander scenario. Wetenschappers kwamen, gebruik makend van meer dan 100 computers, tot de "schokkende conclusie" dat niet de sponsdieren, maar de ribkwallen de 'oudste' complexe levensvormen zijn. Het is "zo schokkend dat we in eerste instantie dachten dat er iets helemaal fout gegaan was", zei Casey Dunn, woordvoerder van het onderzoeksteam. "De aanwezigheid van de relatief complexe ribkwal aan de basis van de stamboom van het leven, doet vermoeden dat het eerste dier waarschijnlijk complexer was dan voorheen werd gedacht," aldus Dunn. De sponsdieren werden als de eerste meercellige levensvormen gezien, maar dat een in verhouding zeer complex dier als de ribkwal die positie gaat innemen is hoogst opmerkelijk. Een artikel op Science Daily liet Dunn verder aan het woord voor een evolutionistische verklaring. Volgens hem zouden de ribkwallen onafhankelijk hun eigen complexiteit hebben ontwikkeld, of de sponzen zijn in de loop der tijd minder complex geworden. In het artikel worden we ervan verzekerd dat de vroegste ribkwallen er heel anders uitzagen, al klaagt Dunn wel over het gebrek aan fossiel bewijs hiervoor. (Zie nogmaals het artikel van 3 april 2007).

We waren al bekend met termen als E-mail, E-learning en E-books, nu is het tijd voor E-volutie. Jawel, ook evolutie kan tegenwoordig via de computer. PhysOrg, EurekAlert en Science Daily geven ons het E-nieuws. Het is afkomstig van een publicitie in PLoS Biology door Brian Paegel en Gerald Joyce.¹  Er wordt beweerd dat deze twee wetenschappers een computergestuurd systeem hebben ontwikkeld dat evolutie kan laten plaatsvinden zonder menselijke inmenging. Darwin op een chip, wat een inspirerend idee! De "evolutiemachine" zou willekeurige mutaties kunnen genereren en daarop natuurlijke selectie toepassen. Beginnend met een groot aantal RNA enzymen van een op voorhand bepaalde grootte, die op een bepaalde manier worden losgelaten in het systeem, waarop verschillende bewust gekozen acties worden uitgevoerd... dat klinkt toch wel een beetje 'gestuurd'. Maar ik wil niet al te kritisch zijn. De mensen die het kunnen, raad ik zeker aan de oorspronkelijke publicatie van PLOS-B te lezen. Kijk ook eens naar de Materials and Methods sectie, waar je bijvoorbeeld kunt lezen dat ze een laptop gebruiken om het proces te sturen. Wat er overblijft nadat je alle intelligent ontworpen technologische snufjes voor lief hebt genomen, is een oplossing waarin het RNA een beetje veranderd (ze zeggen 'verbeterd') is. Wat we in werkelijkheid nodig hebben om evolutie van chemicaliën naar levende wezens enigszins geloofwaardig te maken is het spontaan ontstaan van een werkende reeks RNA (niet een van tevoren uitgezochte), die zichzelf verbetert en reproduceert. Vervolgens moeten er stap voor stap hele 'fabrieken' (cellen) ontstaan van samenwerkende enzymen, eiwitten, hormonen, lipiden en vele andere stoffen. Sommigen van die cellen bewegen zich voort met behulp van bijna verliesloos draaiende motortjes (flagella), bestaande uit tientallen onderdelen, die alleen maar kunnen werken als alle delen aanwezig zijn en op een goede manier met elkaar samenwerken. De "principes van Darwinistische evolutie" zouden van "fundamenteel" belang zijn voor het "begrijpen" van "biologische organisatie". Toch is er blijkbaar nog niet veel van het bovenstaande "begrepen" en het valt te betwijfelen of de evolutiemachine van deze ijverige wetenschappers veel zal toevoegen aan dat inzicht. Ze zijn er echter van overtuigd dat hun product studenten vanaf nu in staat stelt om tijdens de biologieles evolutie in actie te zien.

Oorsprongtheorieën hebben het probleem dat alle aminozuren in de eiwitten van levende wezens linksdraaiend zijn. Dat lijkt nu eindelijk opgelost. Aminozuren zijn er in linksdraaiende en rechtsdraaiende vormen (gespiegeld aan elkaar). Toch gebruikt het leven uitsluitend de linksdraaiende vorm. De oplossing wordt geboden in een artikel van Science Daily, waarin wordt beweerd dat de linksdraaiende aminozuren van meteorieten afkomstig zijn. Waar hebben we het eigenlijk over? Eiwitten zijn complexe moleculen die bestaan uit ongeveer duizend tot soms bijna een miljoen atomen. De atomen zijn gerangschikt in groepen die we aminozuren noemen. Hiervan worden 20 variaties in eiwitten gebruikt. Het aantal aminozuren in een eiwit kan variëren van ongeveer 100 tot wel 50.000. Daar waar aminozuren vrij in de natuur voorkomen, zien we linksdraaiende en rechtsdraaiende door elkaar. De grote vraag is nu: hoe kan een natuurlijk proces, zonder de hulp van DNA, ribosomen en een hele reeks andere ingewikkelde moleculen en micromachines, alleen de linksdraaiende aminozuren uit een 'organische oersoep' kiezen? (En dan hebben we het er dus nog niet over hoe later dat hele moleculaire machinepark zou moeten zijn ontstaan.) De suggestieve titel van het artikel is: "Meteorieten leverden de 'zaden' van het linksdraaiende leven op aarde af". Blijkbaar is het zaad in goede aarde gevallen, of er was voldoende kunstmest aanwezig. Het lijkt wel een sprookje. Je leest ongeveer dit: 'Heel, heel lang (drie of vier miljard jaar) geleden was de aarde heet, droog en levenloos. Toen plofte er plotseling, zonder waarschuwing, met grote snelheid een meteoor op de woestijnvlakte neer. Deze geweldige inslag was misschien wel de drager van het chemische zaadje dat leven bracht op aarde...' Vol spanning lezen we verder en krijgen een verrukkelijk sciencefiction verhaal, een hoop technogezwets en kloeke kwinkslagen, eindigend met de hoopvolle uitspraak dat als het hier op aarde gebeurd is, er ook wel een andere planeet in het heelal kan zijn waar deze meteorieten zijn ingeslagen. En misschien waren daar ook wel de juiste omstandigheden (een beetje water en alle andere dingen die je nodig hebt) voor het ontstaan van leven. Ja, want "de hitte van een woestijn, een beetje water en meteorietinslagen waren mogelijk genoeg om de eerste benodigdheden voor leven te bakken", zo lezen we. De draaiing van de aminozuren zou zijn veroorzaakt door de verschillende soorten gepolariseerd licht van neutronensterren dat de meteorieten zou hebben beschenen. Levende organismen laten de keuze voor linksdraaiende aminozuren niet aan toeval over. Daarvoor is een meervoudige kwaliteitscontrole aanwezig, zodat 100% zuiverheid gegarandeerd wordt. Hoe de 'organische oorsoep' de overwegend linksdraaiende aminozuren van de meteorieten zou hebben vermenigvuldigd wordt niet duidelijk uit het artikel. Linksdraaiende en rechtsdraaiende aminozuren zouden een verbinding zijn aangegaan, waarna ze met het water verdampten, zodat uiteindelijk alleen linksdraaiende aminozuren overbleven. Hierop zouden levende organismen "uiteindelijk" zijn gaan selecteren. Dat houdt dus in dat de ingewikkelde machinerie van de cel, die deze 'selectie' moet uitvoeren er al is. Zoals gebruikelijk wordt het ontstaan daarvan weer niet verklaard. Het is echter een gigantische sprong van een eenvoudige reeks aminozuren naar een werkende cel; zeg maar gerust dat er een onoverbrugbare kloof is tussen die twee stadia.

Of toch niet?
Waar eindigt wetenschap en begint sciencefiction? Nou, in dit artikel op nu.nl bijvoorbeeld, gebaseerd op een artikel van BBC News. Feit en fictie worden hier weer flink door elkaar gehaald. Een grote bal van stof en gas zou een babyplaneet zijn, "die waarschijnlijk zal uitgroeien tot een gasplaneet als Jupiter". De 'jongste' die tot nu toe is waargenomen. Een mooie computeranimatie fleurt het Engelse bericht op en maakt het verhaaltje nog 'geloofwaardiger'. Wat hebben ze gevonden? Een gaswolk met een ster en een planeet die 'geheel volgens de verwachting' in een 'jong stadium van ontwikkeling' zijn. Maar waar halen ze die wijsheid vandaan? Wat zijn de feiten? Waren ze erbij toen het systeem ontstond? Nee, volgens nu.nl wordt de ster HL Tau "omringd door een schijf van gas en stof. Observaties lieten zien dat de schijf een gebied bezit waar veel gas en stof te vinden is, wat erop duidt dat er daar een nieuwe planeet gevormd wordt." De wetenschappers 'vermoeden' dat het systeem nog geen 100.000 jaar oud is. De schijf van stof, waar de planeet zich zou vormen, is "zeer dicht en helder", waardoor het volgens de wetenschappers een "uitstekende plaats" is om te zoeken naar planeten die 'aan het vormen zijn'. Ze vonden ook een extra heldere "homp" materie. Mogelijk is er volgens hen 1.600 jaar geleden een andere ster (XZ Tau) langsgekomen, die een 'ruk' gaf aan de stofwolk, waardoor de planeet kon ontstaan. De ontdekking werpt ook weer 'nieuw licht' op de vorming van sterren, omdat het toch weer anders zou zijn gegaan dan ze dachten. In plaats van deeltjes die aan elkaar gingen kleven, zou deze planeet gevormd zijn door een instabiliteit van de zwaartekracht binnen de wolk.

Wat zou je denken van minder lang wachten op vliegvelden? Snellere diagnose van ziekten? Het snel detecteren van biologische wapens? Dat is binnenkort wellicht mogelijk, dankzij een opzienbarende samenwerking tussen mens en natuur. In een artikel van Science Daily wordt een nieuwe techniek aangekondigd die gebruik maakt van het kleinste motortje ter wereld, dat we allemaal in onze cellen hebben: ATP synthase (slechts 10-12 nanometer groot). Het is een echt draaiend motortje, dat actief is in cellen van mensen, dieren en planten, en zorgt voor de energie die we nodig hebben om te leven. Wetenschappers hebben het nu voor elkaar gekregen om die draaiende beweging van een gedeelte van de motor in een niet-biologische omgeving te benutten.